Ντόλτσε βίτα, 50 χρόνια μετά

• Tου Κωστα Θ. Καλφοπουλου, Η Καθημερινή, Tετάρτη, 3 Nοεμβρίου 2010

«Τι ανάμνηση έχεις σήμερα από την ‘‘Ντόλτσε Βίτα’’;» ρωτάει ο δημοσιογράφος Κονστάντσο Κονσταντίνι τον Φεντερίκο Φελίνι, για την περίφημη ταινία, κι ο Ιταλός σκηνοθέτης δίνει αμέσως το στίγμα, λέγοντας «Για μένα η ‘‘Ντόλτσε Βίτα’’, πιο πολύ κι από τη Βία Βένετο, συνδέεται με την Ανίτα Εκμπεργκ», η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, όπως αναφέρει ο Φελίνι, θύμιζε στον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι «στρατιώτη της Βέρμαχτ», παραδεχόμενος πάντως ότι «δεν είχε δει τέτοια θαυμαστή ομορφιά, τόσο απίστευτη».

Η «Ντόλτσε Βίτα», μία «ταινία χωρίς σενάριο», είναι κατεξοχήν μια ταινία για την «αιώνια πόλη» και την «αιώνια γυναίκα», για το σώμα της πόλης και της γυναίκας, πέρα από ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις, και, κυρίως, για την περιπλάνηση και τον πόθο για αποπλάνηση: η femme fatale ως αστεακή αλληγορία κατ’ εξοχήν. Ταυτόχρονα είναι το πορτρέτο της ιταλικής μητρόπολης μετά τον νεορρεαλισμό και της Ανίτας Εκμπεργκ, σε μια εποχή που ο ευρωπαϊκός (εθνικός) κινηματογράφος μπορούσε να ανταγωνιστεί επάξια το Χόλιγουντ, στην παραγωγή ταινιών και σταρ. Η Σουηδέζα Κέρστιν Ανίτα Μαριάνε Εκμπεργκ, που την απαθανάτισε και ο Μπομπ Ντίλαν στο I shall be free (1963), είναι η Γυναίκα-πόλη: έρχεται από τον μύθο της αρχαίας Ρώμης και εγκαθιδρύει τον σύγχρονο μύθο της αιώνιας πόλης, με εκείνο το δαιμονικό «υπο-σημείο» του Ρολάν Μπαρτ, «ένα είδος ανάλαφρης ακαταστασίας», όπως ο ξανθός χείμαρρος των μαλλιών της ακτινοβολούσε μια «αγέρωχη υγεία λέαινας» (Φελίνι). Υπερβαίνει (πρόσκαιρα, αλλά καταλυτικά) την Μπριζίτ Μπαρντό, αποδεικνύοντας ότι «όταν ο Θεός έπλασε τη γυναίκα» είχε δαιμονικά κέφια και, ταυτόχρονα, συμπληρώνει τη Σοφία Λόρεν. Η Εκμπεργκ είναι, όπως η Ρώμη, πληθωρική, αισθησιακή και ταυτόχρονα παρακμιακή: μια Σειρήνα του άστεως, μια γοργόνα της Φοντάνα ντι Τρέβι, (σαν να) αναδύεται από το περίφημο σιντριβάνι, όπου συμπαρασύρει τον Μαστρογιάνι σε μια βόλτα στην Αχερουσία «των αισθήσεων και των παραισθήσεων». Στο πρόσωπο της Ανίτας Εκμπεργκ ο θεατής αναγνωρίζει την Αριάδνη στον «Λαβύρινθο του Φελίνι», όπως τιτλοφορείται η έκθεση στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Ρώμης (30.10.2010-30.1.2011), για να χαθεί στην «Πόλη των Γυναικών».

Avatar: κρίμα τα λεφτά

Από αύριο θα αρχίσει να προβάλλεται στις αίθουσες το πολυαναμενόμενο «Avatar» του Τζέιμς Κάμερον (για κριτική της ταινίας, ανατρέξτε στις στήλες του κινηματογράφου του σημερινού φύλλου). Εδώ και πολλούς μήνες λέγονταν και ακούγονταν διάφορα. Ο James Dyer, δημοσιογράφος του κινηματογραφικού περιοδικού «Empire», ο οποίος είχε παρακολουθήσει ειδικό preview της ταινίας στο Σαν Ντιέγκο, είχε πει: «Εάν μπορούσα να δω μόνο μία ταινία για το υπόλοιπο της ζωής μου, αυτή θα ήταν το “Avatar”». Ανάλογα, πολλοί από τους ειδήμονες της κινηματογραφικής βιομηχανίας ισχυρίζονται ότι μετά το «Avatar», όχι μόνο το τρισδιάστατο σινεμά αλλά η ίδια η έβδομη τέχνη δεν θα είναι ποτέ ξανά αυτό που ήταν.

Το «Avatar» κόστισε 237 εκατομμύρια δολάρια, ο Κάμερον είχε την ιδέα από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 αλλά περίμενε να εξελιχθεί η τεχνολογία για να την πραγματοποιήσει. Διαρκεί περισσότερο από δύο ώρες και για να την παρακολουθήσεις χρειάζεσαι τα ειδικά γυαλιά του 3D. Ο συναγερμός που έπεσε εν όψει της δημοσιογραφικής προβολής της ταινίας, με οδήγησε και μένα σε μια από τις σκοτεινές αίθουσες του Odeon Star City, στις έντεκα το πρωί. Εντυπώσεις; Ο κύριος Dyer του «Empire» είναι τρομερά υπερβολικός και προσωπικά, προτιμώ να βλέπω για το υπόλοιπο της ζωής μου τον «Πολίτη Κέιν», το «Νονό», το ταρκοφσκικό «Σολάρις» ή το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» παρά το εντυπωσιακό κατά τόπους μα και πληκτικό, άκρως προβλέψιμο, «Avatar».

Μήπως είμαι οπισθοδρομικός; Δεν νομίζω. Ο Κάμερον έχει δίκιο όταν ισχυρίζεται πως σε λίγα χρόνια όλο το σινεμά θα είναι τρισδιάστατο, αφού είμαστε όντα που βλέπουμε τρισδιάστατα και πλέον η τεχνολογία μάς το επιτρέπει και στη μεγάλη οθόνη. Οταν όμως η τεχνολογία παίρνει διαζύγιο από το περιεχόμενο, προς τι η συζήτηση; Ολη αυτή η φαντασμαγορία με τα φωσφορίζοντα δάση και τα αιωρούμενα όρη σε συνεπαίρνουν, πράγματι, είναι όμως μόνον η βιτρίνα του «Avatar». Το περιεχόμενο της ταινίας παραμένει σε εκκρεμότητα. Κρίμα τα λεφτά.

• Tου Ηλια Μαγκλινη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17/12/2009

Χόλιγουντ χωρίς απεργίες

• Ο κίνδυνος για μια απεργία των ηθοποιών, που θα παρέλυε επ’ αόριστον την κινηματογραφική και πολύ περισσότερο την τηλεοπτική παραγωγή, τελικά αποφεύχθηκε. Το ισχυρό σωματείο των Αμερικανών κινηματογραφικών και τηλεοπτικών ηθοποιών (SAG) υπέγραψε διετή συμφωνία με την πλειοψηφία των στούντιο, κάτι που αυτομάτως αποκλείει το ενδεχόμενο απεργίας και εξασφαλίζει τη συνέχιση της παραγωγής θεάματος, μιας από τις ισχυρότερες βιομηχανίες της αμερικανικής οικονομίας.

• Τι περιλαμβάνει η συμφωνία; Αύξηση 3% στον κατώτατο μισθό των ηθοποιών, που γίνεται 3,5% για τον επόμενο χρόνο, καλύτερες συνταξιοδοτικές παροχές, αλλά και δικαιώματα για την προβολή σειρών και ταινιών στο Ιντερνετ.

• Οι διαπραγματεύσεις κράτησαν περισσότερο από έναν χρόνο, από τον Απρίλιο του 2008, έγιναν αιτία για την αντικατάσταση μελών του διοικητικού συμβουλίου του SAG και εξαιρετικά έντονων συνδικαλιστικών αναταράξεων. Ομως οι ηθοποιοί, που κέρδισαν σε κάποια σημεία, αλλά όχι στον βαθμό που επεδίωκαν, όπως στο ζήτημα των δικαιωμάτων από την προβολή στο Ιντερνετ, έχουν τον μοχλό πίεσης της απεργίας, σε συνεργασία με άλλα μικρότερα σωματεία του θεάματος, από την 1η Ιουλίου του 2012, οπότε λήγει η συμφωνία.

• Η πολύμηνη απεργία των σεναριογράφων, που άρχισε τον Νοέμβριο του 2007, παρέλυσε την παραγωγή, ανάγκασε τα κανάλια να παίζουν σε επανάληψη επεισόδια δημοφιλών σειρών, καθυστέρησε κατά πολύ μεγάλες και μικρότερες κινηματογραφικές παραγωγές και η επιμονή των δύο πλευρών οδήγησε σε απώλεια κερδών και θέσεων εργασίας, μέχρι τελικά τα στούντιο να δεχτούν να δώσουν περισσότερα δικαιώματα στους σεναριογράφους.

• Η απεργία των ηθοποιών θα είχε πολύ πιο άμεσες και εντονότερες επιπτώσεις. Ομως, πέρα από το γεγονός της επίτευξης συμφωνίας, αξίζει να σημειωθεί και ο δημοκρατικός τρόπος με τον οποίο αποφάσισε το μεγάλο σωματείο. Το SAG, το οποίο έχει 110.000 μέλη, απέστειλε ψηφοδέλτια σε όσους έχουν την κάρτα συνδρομής μέλους και το 78% υπερψήφισε την επικύρωση της συμφωνίας. Τουλάχιστον για τα επόμενα δύο χρόνια, μέχρι το επόμενο στάδιο των κινητοποιήσεων.

• Tου Παναγιωτη Παναγοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 11/6/2009
  

Υπερεκτιμημένη ταινία

• Πριν από λίγες εβδομάδες έγραφα από αυτή εδώ τη στήλη για την ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Η σκόνη του χρόνου». Τότε εξέφραζα την άποψη ότι η ταινία αδικήθηκε από τους κριτικούς. Σήμερα, επιθυμώ να κάνω κάτι ανάλογο, αλλά από την ανάποδη, με άλλη ταινία: το «Gran Torino» του Κλιντ Ιστγουντ. Φιλμ που έτυχε θετικότατης υποδοχής από την κριτική. Δύο σχόλια προκαταβολικά: πρώτον, το ότι διαβάζω τους Ελληνες κριτικούς κινηματογράφου αποδεικνύει πώς, αν μη τι άλλο, εκτιμώ την άποψή τους, με ενδιαφέρει. Δεύτερον, εκτιμώ ιδιαιτέρως τον σκηνοθέτη Ιστγουντ. Το «Bird» ήταν σπουδαία ταινία, η διπλή «Ιβοτζίμα» είχε σπάνια δύναμη, το «Σκοτεινό ποτάμι» επίσης, για να μη μιλήσω για το «Million Dollar Baby». Ναι - λυπάμαι όμως αλλά το «Gran Torino» μου φάνηκε παιδαριώδες.

• Ας αφήσουμε στην άκρη την σχεδόν σαχλή αποτύπωση της αποξένωσης ανάμεσα στον πρωταγωνιστή και στα παιδιά και τα εγγόνια του. Ειδικά τα τελευταία εμφανίζονται σαν καρικατούρες ανθρώπων, μέσα από χιλιομασημένα στερεότυπα. Το χάσμα ανάμεσα στον Κοβάλσκι και την οικογένειά του αποτυπώνεται με απίστευτες σεναριακές ευκολίες και υπεραπλουστεύσεις. Απορώ, πως το φινάλε της ταινίας δεν χαρακτηρίστηκε σαν μια αναληθοφανή «αμερικανιά» επίσης εύκολου μελοδραματισμού - διότι, ταπεινή άποψη, αυτό είναι.

• Εχω την αίσθηση ότι η ταινία κρίθηκε στις προθέσεις της: πώς ένας ρατσιστής μπορεί να μεταμορφωθεί. Ευγενής στόχος, πλην όμως, το πέρασμα του Κοβάλσκι από τον φανατισμό στην ανθρωπιά, δίνεται απλοϊκά. Ο αγέλαστος Αμερικανός που φτύνει μόλις βλέπει «σχιστομάτη», την αμέσως επόμενη στιγμή αποδέχεται πρόσκληση για φαγητό. Εχει μεσολαβήσει μόνο ένα επεισόδιο με μια ομάδα νέγρων του δρόμου, από τα χέρια των οποίων ο Κοβάλσκι σώζει την κόρη της ασιατικής οικογένειας και γειτόνων του. Ούτε και αυτή του η κίνηση δικαιολογείται δραματουργικά. Υποτίθεται ότι ο Ιστγουντ αποδομεί τον «βρώμικο Χάρι» της νεανικής του ζωής - λυπάμαι, μα ως επιχείρημα για να αξιολογηθεί η ταινία δεν μου λέει απολύτως τίποτα.

• Το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι η ταινία είναι πληκτική. Το μοναδικό ενδιαφέρον στοιχείο, τα προσωπικά του φαντάσματα από τον πόλεμο, περνάει ανεκμετάλλευτο. Απομένει μόνον η ίδια η μορφή του Ιστγουντ. Το «Gran Torino» δεν αλλάζει τη γενική άποψη: Respect.

Tου Ηλια Μαγκλινη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 04/03/2009