Ελληνικές ταινίες ... σε ξένα φεστιβάλ

Σε ξένα κινηματογραφικά φεστιβάλ «ταξιδεύουν» ελληνικές ταινίες. Μετά το φεστιβάλ του Ρόντερνταμ, τον περασμένο Γενάρη, το «Ecce Momo!» του Ανέστη Χαραλαμπίδη συμμετέχει στο Διεθνές Φεστιβάλ Πολωνίας «Era New Horizons» (19-26/7).

Η «Στρέλλα» του Πάνου Χ. Κούτρα θα προβληθεί στο φεστιβάλ του Τελ Αβίβ και στο φεστιβάλ «La Rochelle» της Γαλλίας (26/6-6/7). Το «Μικρό έγκλημα» του Χρίστου Γεωργίου, ξεκινώντας από το Διαγωνιστικό Τμήμα του Φεστιβάλ Σαγκάης (13-21/6), συμμετέχει στο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου του Λος Αντζελες (25-28/6) και στο φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι, στο πρόγραμμα «Variety Critic's Choice».

Η ταινία του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Αθήνα - Κωνσταντινούπολη» συμμετέχει στο Φεστιβάλ «La Rochelle» της Γαλλίας, στο Κάρλοβι Βάρι και στο Φεστιβάλ Μόσχας (19-28/7).

Η «Σκόνη του χρόνου» του Θόδωρου Αγγελόπουλου θα προβληθεί στο Φεστιβάλ Μόσχας και στο Φεστιβάλ Μόντρεαλ (27/8-7/9). Στο Φεστιβάλ του Μόντρεαλ θα προβληθεί και η ταινία του «Μικρές ελευθερίες».

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΖΑΠΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ «ΜΙΚΡΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ»: «Η αμορφωσιά είναι ο ηγέτης της Ιστορίας»

«Το ελληνικό σινεμά νοσεί θεσμικά, διότι το βαθύτερο πρόβλημα των Ελλήνων είναι πολιτισμικό» πιστεύει ο κινηματογραφιστής Κώστας Ζάπας που οι «Μικρές ελευθερίες» του αγοράστηκαν για προώθηση από την εταιρεία του Λαρς φον Τρίερ
Κάνοντας τις τρεις, μέχρι τώρα, «πειραματικές» ταινίες του χωρίς να πάρει επιχορήγηση από κανέναν κρατικό ή ιδιωτικό φορέα, ο Κώστας Ζάπας είδε ξαφνικά το τελευταίο φιλμ του, τις «Μικρές ελευθερίες», να το αγοράζει για διεθνή εκμετάλλευση η Ζentropa, η εταιρεία του Λαρς Φον Τρίερ! Εκ των υστέρων, ήρθε και η αγορά για εσωτερική διανομή... Κάτι που κάνει τον ίδιο να πει: «Στην Ελλάδα όλοι παίρνουν, κανείς δεν δίνει. Αν φυσάει άνεμος δεξιά, πηγαίνουν προς τα δεξιά. Αν φυσάει αριστερά, γίνονται επαναστάτες. Εγώ θέλω να κάνω το έργο μου και φέρω την ευθύνη του. Οι θεσμοί γύρω από τον ελληνικό κινηματογράφο ακολουθούν το σοβιετικό μοντέλο. Υπάρχει κρατισμός, κρατικοδίαιτος συνδικαλισμός, ιεραρχία και λογοκρισία. Ένα καθεστώς. Κατά κάποιον τρόπο ζητάνε από τον σκηνοθέτη δήλωση φρονήματος»!

Έχουμε λοιπόν, για άλλη μία φορά, το γνωστό «ουδείς προφήτης στον τόπο του»... Ο Κώστας Ζάπας όμως ξέρει: «Αν πω ότι ο Μέγας Αλέξανδρος δεν ήταν ιμπεριαλιστής, δεν είχε σκοτώσει ούτε κουνούπι και ότι άλλαζε τις γυναίκες σαν τα πουκάμισα, όλοι θα με συμπαθήσουν».

Αλλά δεν τον ενδιαφέρει αυτό. «Η δική μου δουλειά είναι να παίρνω το αόρατο και να το κάνω ορατό. Και το αόρατο έχει νόμο. Γι΄ αυτό η γη συνεχίζει να γυρίζει σε ένα αχανές σύμπαν. Υπάρχει ισορροπία, θέλω να πω. Όταν ασχολούμαστε με την τέχνη, το πρώτο μας μέλημα δεν πρέπει να είναι η αναγνώριση, μπορούμε να υπάρξουμε και χωρίς το μπράβο».

• Τι είναι εν τέλει οι «Μικρές ελευθερίες»;

Η ιστορία ενός αυταρχικού πατέρα στην ελληνική επαρχία που εκπορνεύει τα ίδια του τα παιδιά. Είναι μια ρεαλιστική ταινία. Εδώ που τα λέμε, πάντα τρώγαμε τα παιδιά μας σε αυτόν τον τόπο. Πόσοι δεν εκπορνεύτηκαν πολιτικά και μετά τους πέταξαν σαν τα κρέατα; Γιατί ο άνθρωπος είναι πολιτικό ον. Πληρώνει το τίμημα για τις πράξεις του. Από την Ιφιγένεια της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας μέχρι και σή μερα, η ίδια θυσία γίνεται, η ίδια απληστία για εξουσία, ο ίδιος φόβος του θεού. Ο αυταρχικός πατέρας της ταινίας είναι δίπλα μας, και τη Φανή, την ηρωίδα της ταινίας, μπορεί να τη χαιρετάμε κάθε πρωί. Όμως σιωπάμε. Προσπερνάμε τον συλλογικό άνθρωπο κι έτσι μας προσπερνάει ο πολιτισμός.

• Ποιες είναι οι «ρίζες» που κάνουν τον πατέρα να εκπορνεύει την κόρη του στις «Μικρές ελευθερίες»;

Στην ταινία μου, ο πατέρας θύτης εκπορνεύει την κόρη θύμα. Όμως στο τέλος η κόρη γίνεται θύτης και ο πατέρας θύμα. Στη ναζιστική Γερμανία ο θύτης Χίτλερ οδήγησε τον γερμανικό λαό θύμα, όμως ο γερμανικός λαός έγινε θύτης ενάντια στους άλλους λαούς θύματα. Και στην τσαρική Ρωσία το ίδιο. Ο λαός θύμα επαναστατεί κατά του τσάρου θύτη, αλλά ο ίδιος ο λαός στο πρόσωπο του Στάλιν γίνεται θύτης. Ακόμα και σήμερα οι Εβραίοι θύματα του Ολοκαυτώματος, γίνονται θύτες κατά των Αράβων. Η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα.

• Κυριαρχεί ακόμα το μοντέλο «πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια» στην ελληνική κοινωνία;

Η αμορφωσιά είναι ο ηγέτης της Ιστορίας. Είμαστε μια ανθρωπότητα διαιρεμένη, συνοριακή, που έχει ανάγκη από πατρίδες, αλλά και αλαζονική, χρειαζόμαστε έναν θεό για να έχουμε κάπου να πάμε και μετά, λες και δεν φτάνει όσα καταστρέψαμε εδώ. Και τέλος, μια οικογένεια για να τα φυλάει όλα αυτά. Όσο για την Ελλάδα, είναι ένα εσωτερικό οικόπεδο, εμφυλιακό. Ακόμα δεν έχουμε ξεπεράσει το αίσθημα της δουλείας. Κοιτάξτε στην πολιτική. Η κυβέρνηση μιλάει για την αντιπολίτευση λες και είναι ο αντίχριστος και η αντιπολίτευση για την κυβέρνηση λες και είναι η κόρη του Σατανά!

ΙΝFΟ: Οι «Μικρές ελευθερίες» του Κώστα Ζάπα θα προβάλλονται από την Πέμπτη στους κινηματογράφους.

«Ας αποσυρθούν οι εμφυλιακοί»

• Στο πρόσφατο Φεστιβάλ Βερολίνου είχαμε τρεις ελληνικές ταινίες. Πάει καλά, δηλαδή, το ελληνικό σινεμά;

Η συμμετοχή τριών ελληνικών ταινιών στο Φεστιβάλ του Βερολίνου είναι συμπτωματική. Οι δύο μεγάλοι Έλληνες σκηνοθέτες έχουν κλείσει τον κύκλο τους και όποια συμμετοχή τους στα φεστιβάλ αφορά την προσωπική τους μυθολογία. Όσο για τον νέο Έλληνα σκηνοθέτη (σ.σ. τον Πάνο Χ. Κούτρα), που δεν ενίσχυσαν οικονομικά, τέτοιες αποφάσεις είναι εμφυλιακές και όσοι τις παίρνουν πρέπει να αποσυρθούν από τη δημόσια πολιτική ζωή. Το έχω υποστεί προσωπικά. Το ελληνικό σινεμά νοσεί θεσμικά, διότι το βαθύτερο πρόβλημα των Ελλήνων είναι πολιτισμικό.

• Του Παύλου Θ. Κάγιου, ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2009

«Εχουμε βαλκάνια αμορφωσιά και λατινοαμερικάνικη διαφθορά»

Ενας άντρας στα ορεινά της ελληνικής επαρχίας εμπορεύεται μετανάστες και νεαρές πόρνες. Μέχρι εδώ το έργο το έχουμε ξαναδεί. Ενας πατέρας, όμως, που εκπορνεύει την κόρη του, θέλει να βγάλει στο κλαρί και τον γιο του, ενώ την ίδια ώρα αναπτύσσεται ερωτική έλξη ανάμεσα στα δύο αδέρφια, αυτό όχι, δεν είναι καθόλου συνηθισμένο θέμα στο ελληνικό σινεμά. Θα το δούμε στην ταινία «Μικρές ελευθερίες» τού πάντα τολμηρού Κώστα Ζάπα (στις αίθουσες 26 Φλεβάρη).

Μαρλέν Σαΐτη και Αλέξανδρος Τούντας, τα δύο αδέλφια που στις «Μικρές ελευθερίες» παίζουν επικίνδυνα σεξουαλικά παιχνίδια μεταξύ τους

Ηρθε η ώρα για τον σκηνοθέτη να κλείσει την τριλογία, που είχε ξεκινήσει με τα «Uncut family» (2003) και «The last porn movie» (2006), με θέμα την οικογένεια. Και, για να είμαστε πιο ακριβείς, την ενδοοικογενειακή σεξουαλικότητα.

Τώρα όμως χτυπάει το μαχαίρι στο κόκαλο και της ελληνικής επαρχίας. «Το ποσοστό αιμομιξίας στην ελληνική επαρχία είναι από τα πρώτα στην Ευρώπη. Αιμομιξία δεν σημαίνει μόνο ότι ο πατέρας βιάζει τα παιδιά. Είναι και ο θείος, ο ξάδελφος, ο μπατζανάκης... Η ελληνική επαρχία δεν είναι δομημένη σε έναν ευρωπαΐκό τρόπο ζωής. Είμαστε ένας λαός ανατολίτικος με θρησκευτικό φανατισμό, βαλκάνια αμορφωσιά και διαφθορά Λατινικής Αμερικής», μας λέει ο σκηνοθέτης.

Αυτό που διαφοροποιεί τη νέα του ταινία από τις προηγούμενες, είναι ο ρεαλισμός της. «Ενας σκηνοθέτης μεταφέρει στον κινηματογράφο την πραγματικότητα. Η δουλειά του, όμως, είναι να μετατρέψει την καθημερινότητα σε κάτι επικό. Δεν μπορεί να απουσιάζει το βλέμμα του σκηνοθέτη και οι συμβολισμοί». Από αυτούς έχουν αρκετούς οι «Μικρές ελευθερίες». Ειδικά οι έννοιες της ύβρης και της κάθαρσης κατατρύχουν το σινεμά του.

«Η αρχαία ελληνική τραγωδία βασίζεται στην παραβίαση του ηθικού νόμου. Οι άνθρωποι είμαστε καταδικασμένοι στις ανθρώπινες αξίες. Πιστεύουμε ότι μπορούμε να γλιτώσουμε από αυτές με τα υλικά αγαθά, αλλά δεν είναι εύκολο. Αλλωστε, μας εξύψωσε ο πολιτισμός και η γέννηση του περιβόητου "γιατί;". Ο Μαρξ έλεγε ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα», μας λέει.

Ο Κώστας Ζάππας είναι προετοιμασμένος για κάθε είδους αντιδράσεις από το κοινό. «Αυτός που θα φύγει έξαλλος από την αίθουσα, έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να διαπαιδαγωγηθεί, γιατί ήδη το υποσυνείδητό του κλονίστηκε», δηλώνει

Τι σχέση έχει όμως η ηρωίδα του, Φανή, με την αρχαία ελληνική τραγωδία; «Από την Ιφιγένεια μέχρι τη Φανή δεν έχουν αλλάξει πολλά», απαντά ο Κώστας Ζάπας. «Συνεχίζουμε τις ίδιες θυσίες για τα χρήματα. Εχουμε τον ίδιο φόβο για τον Θεό. Η διαφορά Ιφιγένειας-Φανής είναι απλώς η αλλαγή της καθημερινότητας. Η Φανή φοράει άλλα ρούχα και πηγαίνει στο σουπερμάρκετ, ενώ στην Ιφιγένεια τα ψώνια τα έφερναν άλλοι. Ο πολιτισμός προσπέρασε τον άνθρωπο. Αυτή είναι ήττα του ανθρώπινου είδους».

Ο Ζάπας είναι προετοιμασμένος για κάθε είδους αντιδράσεις. Εχει χορτάσει από αυτές και στο παρελθόν. Εχει δει θεατές να αποχωρούν από την αίθουσα την ώρα της προβολής. Εχει αναπτύξει τις άμυνές του απέναντι στο «δύσκολο» κοινό, που τελικά το καλοδέχεται.

«Αυτός που θα φύγει έξαλλος από την αίθουσα έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να διαπαιδαγωγηθεί, γιατί το υποσυνείδητό του έχει κλονιστεί. Αυτοί που παραμένουν έχουν την παιδεία να κατανοήσουν μια τέτοια ταινία. Οι υπόλοιποι χρειάζονται περισσότερο χρόνο. Δεν είναι τυχαίο που μόνο στην τέχνη μπορείς να κάνεις υπέρβαση του νόμου. Η τέχνη ενός δημιουργού του Μεσαίωνα, σε πολλές περιπτώσεις, τον έστελνε στην αγχόνη. Μπορεί, όμως, αυτό που θεωρούσαν τότε ταμπού, να είναι σήμερα αυτονόητο. Αυτή είναι η μεγάλη δύναμη της τέχνης», λέει.

Στις «Μικρές ελευθερίες» ο Ζάπας έχει και πάλι τον απόλυτο έλεγχο. Υπογράφει σενάριο, σκηνοθεσία και χειρίζεται την κάμερα. Θέλει να τα ελέγχει όλα ή αποφεύγει τις συνεργασίες; «Εχω λύσει τα προβλήματα εξουσίας», απαντά. «Αλλωστε για να πας ένα ταξίδι στη θάλασσα, δεν χρειάζεται να πας με τον Τιτανικό, μπορείς και με μία βάρκα. Εγώ απλά βλέπω τον κόσμο μέσα από το δικό μου παράθυρο». *

• Κάτω από τις φτερούγες του Λαρς φον Τρίερ

Το παράθυρο του σινεμά του έχει ανοίξει για τα καλά στον κόσμο. «Υπάρχουν δύο ειδών σκηνοθέτες. Αυτοί που κάνουν ταινίες για το χωριό και αυτοί που κάνουν διεθνή κινηματογράφο. Εγώ ταινίες για το χωριό μου δεν κάνω», ξεκαθαρίζει. Οι εγχώριες εταιρείες διανομής τού είχαν γυρίσει στο παρελθόν την πλάτη. Και μπορεί για τις «Μικρές ελευθερίες» να βρήκε διανομή, αλλά είχε ήδη σιγουρέψει την καριέρα της στο εξωτερικό. Η εταιρεία του Λαρς φον Τρίερ, η περίφημη «Zentropa», μαζί με τη Minus Pictures υπογράφουν την παραγωγή, ενώ η εταιρεία πωλήσεων του Δανού σκηνοθέτη, «TrustNordisk», ανέλαβε τις διεθνείς πωλήσεις και των τριών ταινιών του.

Από το Διεθνές Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, όμως, οι «Μικρές ελευθερίες» απουσίασαν -ούτε καν στο τμήμα digital δεν εντάχθηκε η ταινία, αφού είναι ψηφιακή. Δεν νοιάζεται γι' αυτό ο Κώστας Ζάπας. «Οταν έχεις να κάνεις με τέτοια εταιρεία παραγωγής, έχει σημασία σε ποιο φεστιβάλ και σε ποιο τμήμα συμμετέχεις; Εχουν μεγαλύτερη σημασία οι ίδιες οι ταινίες. Υπάρχουν ταινίες που δεν έχουν πάει σε μεγάλα φεστιβάλ ή έχουν αδικηθεί αφόρητα. Η "Ευδοκία" δεν πήγε ποτέ, όμως παραμένει η "Ευδοκία"», λέει.

Και μετά την τριλογία; «Αφού τελείωσα με την οικογένεια, θα περάσω στο θέμα της θρησκείας, που είναι και το πιο δύσκολο. Για να το κάνω, θέλω να στέκομαι καλά στα πόδια μου διεθνώς. Μάλλον, λοιπόν, θα ασχοληθώ πρώτα με την κοινωνία και το κράτος».

* Στις «Μικρές ελευθερίες» παίζουν οι: Αντώνης Παπαδόπουλος, Μαρλέν Σαΐτη, Αλέξανδρος Τούντας κ.ά.

• Της ΧΡΥΣΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 18/02/2009

Πατρίς - θρησκεία - παθογένεια

Βία. Αιμομειξία. Ενας πατέρας-αφέντης που εκπορνεύει τα ίδια τα παιδιά του. Εμπόριο λευκής σαρκός. Βιασμός σε σφαγείο. Βουβή απελπισία.

Τη βία στην οικογένεια της ελληνικής επαρχίας αναπαριστά στην ταινία του ο Κώστας Ζάπας. «Οσα δείχνω δεν μπορεί να είναι τόσο ωμά όσο είναι η πραγματικότητα. "Σκληρή ταινία", ακούς να λένε. "Με αρρώστησε". Μα, μια ταινία δεν έχει τη δύναμη να σε αρρωστήσει. Μόνο να σου υπενθυμίσει πόσο άρρωστος είσαι», λέει ο σκηνοθέτης.

Κάποιοι δεν θα αντέξουν την ωμότητα της νέας ταινίας του Κώστα Ζάπα «Μικρές ελευθερίες». Ο,τι όμως απωθήσει κάποιους, θα προσελκύσει κάποιους άλλους, που ίσως και να βρουν στη δουλειά του 39χρονου σκηνοθέτη μια νέα κινηματογραφική άποψη. Το μονο σίγουρο είναι πως αυτό το κάτι το εντόπισε ένας διάσημης σκηνοθέτης, ο Λαρς Φον Τρίερ και οι συνεργάτες του της Zentropa, που όχι μόνο συγχρηματοδότησαν τις «Μικρές ελευθερίες», αλλά η εταιρεία πωλήσεών τους, ο κολοσσός TrustNordisk, ανέλαβε τις διεθνείς πωλήσεις και των τριών ταινιών του σκηνοθέτη. Κι όμως εδώ, ο Ζάπας μόλις σήμερα κατάφερε να εξασφαλίσει κανονική διανομή για μια ταινία του (Odeon).

Οι «Μικρές ελευθερίες» είναι το τρίτο μέρος μιας νατουραλιστικής τριλογίας για την οικογένεια: Στο πειραματικό «Uncut Family», η κάμερα εστιάζει στα πρόσωπα μιας προβληματικής οικογένειας. Στην τελευταία σκηνή ο γιος αυνανίζεται πλάι στους γονείς του. Στο «The last porn movie», ένας πορνοστάρ αποφασίζει να γυρίσει μια ταινία για να ξελασπώσει. Ομως οι χρηματοδότες του θέτουν έναν όρο: να συμπρωταγωνιστήσει με την κόρη του.

• Ενοχη ελληνική επαρχία

Τώρα, στις «Μικρές ελευθερίες», ο πατέρας-αφέντης (Α. Παπαδόπουλος) ασκεί κάθε μορφής βία στα παιδιά του (Μ. Σαΐτη, Α. Τούντας). Οταν όμως αποφασίζει να εκπορνεύσει και τον νεαρό γιο, η αδελφή του εξεγείρεται...

Και οι τρεις ταινίες, που προσεχώς θα κυκλοφορήσουν σε DVD, έγιναν με την υποστήριξη του παραγωγού Γρηγόρη Αθανασίου, που κατά καιρούς έχει συνεργαστεί με σημαντικά ονόματα από το Εθνικό Θέατρο και την Κρατική Οπερα του Βερολίνου, όπως ο Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ.

Ο αυτοδίδακτος Ζάπας έχει περάσει απ' όλα τα πόστα της κινηματογραφικής διαδικασίας. Σήμερα η «Guardian» τον χαρακτηρίζει «έναν από τους πρωταγωνιστές της ανερχόμενης ελληνικής νέας κινηματογραφικής γενιάς».

- Αλήθεια, έχουν φύγει ποτέ θεατές από τις ταινίες σας;

«Οταν παίχτηκαν οι "Μικρές ελευθερίες" στις "Νύχτες Πρεμιέρας", έγινε πανζουρλισμός. Κι όμως έφυγαν μόνο πέντε ηλικιωμένοι - μετά από μια σκηνή που ο πατέρας χαϊδεύεται μπροστά στην κόρη του. Στο "Last porn movie" τα πράγματα ήταν πιο ακραία. Στην πρεμιέρα, ο κόσμος έφευγε, γελούσε από αμηχανία. Κάποιοι γίνονταν χυδαίοι. Τότε βέβαια δεν είχαμε τη "νομιμοποίηση" της Zentropa. Το πρόβλημά μας είναι πολιτιστικό. Είμαστε ένας βαθιά αμόρφωτος λαός. Και βέβαια δεν έχουμε την κινηματογραφική παράδοση ενός arthouse κινηματογράφου. Εδώ, έχουμε μεγάλη ανάγκη τη μεσολάβηση των δημοσιογράφων».

- Γιατί αυτή η εμμονή με τη βία στην οικογένεια;

«Από εκεί ξεκινούν όλα: Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια. Οι "Μικρές ελευθερίες" είναι ό,τι μας έχει απομείνει πια στα τέσσερα τετράγωνα της ζωής μας που είναι το σχολείο, το σουπερμάρκετ, η δουλειά και η καφετέρια. Στη σημερινή παγκοσμιοποίηση -που για μένα είναι ένα καθεστώς ολοκληρωτισμού».

- Στις «Μικρές ελευθερίες» είστε πιο ωμός και πιο αποκαλυπτικός από ποτέ. Γιατί;

«Η ταινία γυρίστηκε στα ορεινά μιας επαρχίας. Και η ελληνική επαρχία, σύμφωνα με μια έκθεση της Ε.Ε., είναι στις πρώτες θέσεις ως προς την αιμομειξία. Και δεν μιλάμε μόνο για μπαμπάδες, αλλά και για μπατζανάκηδες, τριτοξάδερφους κ.ο.κ. Οταν, λοιπόν, θες να αναπαραστήσεις μια τέτοια κατάσταση, δεν θα την ωραιοποιήσεις. Και πάλι, όσα δείχνω δεν είναι τόσο ωμά όσο η πραγματικότητα. "Σκληρή ταινία", ακούς να λένε. "Με αρρώστησε". Μα μια ταινία δεν έχει τη δύναμη να σε αρρωστήσει. Μόνο να σου υπενθυμίσει πόσο άρρωστος είσαι».

- Πάντως η σκηνή που η ηρωίδα σας εκπορνεύεται σε ένα σφαγείο, μέσα στα αίματα, με ένα σφαχτάρι δίπλα, όπως και να το κάνουμε είναι απωθητική...

«Μα πού ζείτε; Ισως να φαίνονται βίαια όλ' αυτά στους αστούς. Πού νομίζετε πως γίνονται οι βίζιτες στην ελληνική επαρχία; Στο Χίλτον; Στα δάση, μέσα στις λάσπες γίνονται, στους χώρους εργασίας, στα σφαγεία. Δεν έχετε πάρει χαμπάρι τα κωλόμπαρα, τις κοπέλες που τις φυλακίζουν σ' ένα δωμάτιο;».

- Η πρωταγωνίστριά σας, η Μαρλέν Σαΐτη, δυσκολεύτηκε υπ' αυτές τις συνθήκες;

«Δεν τους εκθέτω τους ηθοποιούς μου. Οταν φτάνω πια στο γύρισμα είναι πανέτοιμοι - σαν στρατιώτες. Δουλεύω ψυχαναλυτικά μαζί τους. Πάντως δεν ήταν ευχάριστο για κανένα μας το ότι δίπλα μας έσφαζαν ένα ζώο. Αλλά πόσο πια θα κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας; Η τέχνη μάς δείχνει μια πραγματικότητα. Μόνο όταν αποδεχθείς την αλήθεια μπορείς να την αλλάξεις. Οταν ένα παιδάκι λέει στη μαμά του πως το βίασαν, και αυτή του λέει, "Ελα, τώρα, δεν τα λέμε αυτά", πώς θα διορθωθεί το πρόβλημα;».

- Τελικά, ο πατέρας έχει σεξουαλικές σχέσεις με την κόρη στην ταινία;

«Ασφαλώς. Η έννοια όμως θύμα και θύτης με απασχολούσε πάντα. Είναι σχετική. Γιατί δεν φεύγει η κοπέλα; Γιατί τα υπομένει όλα αυτά; Ξέρετε πόσες γυναίκες κακοποιούνται από τους άντρες τους και δεν φεύγουν; Ο Φρόιντ είχε πει κάτι σκληρό: Η νεύρωση έχει ηδονή».

- Και η σχέση των δύο αδελφών έχει ερωτισμό, αλλά βγάζει και μια παιδικότητα.

«Δεν υπάρχει σεξουαλική σχέση ανάμεσά τους. Ερωτισμός ναι. Στην οικογένεια υπάρχει μια κρυφή διάθεση σεξουαλικότητας. Η σχέση αυτών των δύο παιδιών είναι το μόνο που έχουν».

- Σπάνια βλέπουμε αντρικό γυμνό στο ελληνικό σινεμά...

«Εχω ζήσει χρόνια στο Βερολίνο. Εκεί το γυμνό είναι σύνηθες. Οι Γερμανοί δεν βάζουν κουρτίνες και κυκλοφορούν γυμνοί στο σπίτι τους. Ερχονται σε ερωτική επαφή με ανοιχτό παράθυρο. Ο μπαμπάς δεν ντρέπεται να δείξει τη στύση του, ούτε οι γιαγιάδες να θεαθούν γυμνές. Στο Βερολίνο έτσι; Διότι το Βερολίνο είναι ένα "νησί" στη συντηρητική Γερμανία. Δυστυχώς η μητριαρχική ελληνική κοινωνία έχει δημιουργήσει διάφορα συμπλέγματα στους άντρες».

- Οι έλληνες πατεράδες στις ταινίες σας, πάντως, βγάζουν μια τρέλα...

«Τα βάθη της αμορφωσιάς τους είναι τέτοια που πράγματι δημιουργούν ένα ερωτηματικό: είναι φυσιολογικοί, είναι στα όρια της γραφικότητας ή στα όρια της τρέλας; Εδώ πρέπει πάντως να πω πως τον πατέρα ενσαρκώνει ο Αντώνης Παπαδόπουλος: ήταν από τους μαθητές του Κουν και συμμετείχε ενεργά στο Πολυτεχνείο. Τα πόδια του είναι γαζωμένα από σφαίρες... Κι, όμως, ουδέποτε εξαργύρωσε σε χρήμα την αριστερή του συνείδηση».

• «Ο "Μάης" μας κατέληξε πλιάτσικο»

- Ζείτε στα Εξάρχεια. Πώς βιώσατε τα τελευταία επεισόδια;

«Από απόσταση. Είμαστε η μόνη χώρα στον πλανήτη που ο δικός της Μάης του '68 χρειάστηκε μόλις δύο μέρες για να καταλήξει σε πλιάτσικο. Στην Ελλάδα πολλοί δηλώνουν επαναστάτες, ενώ δεν είναι ικανοί ούτε καν να μορφωθούν κοινωνικά. Αυτό δεν ήταν εξέγερση -οι εξεγέρσεις έχουν από πίσω μια ιδεολογία. Εδώ, αντί να γίνει μια εξέγερση κατά των διεφθαρμένων θεσμών, έγινε το πανηγύρι των διεφθαρμένων θεσμών...».

- Οι ταινίες σας δεν κατάφεραν ποτέ να διεκδικήσουν κρατικό βραβείο. Πώς το εξηγείτε;

«Τα κρατικά βραβεία ποιότητας είναι παράνομα διότι προσκρούουν στο νόμο περί ελεύθερου ανταγωνισμού. Με μια υπουργική απόφαση υποχρεώνουν τις γυρισμένες ψηφιακά ταινίες να μετατρέπονται σε φιλμ για να διαγωνιστούν. Κι όλ' αυτά, σε μια παγκόσμια βιομηχανία που πλέον λειτουργεί ψηφιακά. Αν δεν έχεις χρήματα να κάνεις τη μετατροπή αυτή ή αν θεωρείς, όπως εγώ, πως η μετατροπή της θα χάνει σε ποιότητα, πολύ απλά δεν μπορείς να διεκδικήσεις δημόσιο χρήμα».

- Πάντως στο τελευταίο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης οι «Μικρές ελευθερίες» δεν προβλήθηκαν ούτε καν στο «Digitalwave» που προβάλλει ψηφιακά γυρισμένες ταινίες...

«Διότι θεωρώ πως η συμμετοχή εκεί είναι υποτιμητική. Το επίπεδο είναι πολύ χαμηλό και είναι ένα επίσης άνομο τμήμα που στόχο έχει να ισορροπήσει πολιτικά σε σχέση με όσα προανέφερα. Πιστεύω πως το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης είναι πια ένα φεστιβάλ τρίτης κατηγορίας, στο οποίο είτε πας ως επώνυμος για να βγάλεις ένα καλό μεροκάματο είτε πας ως τουρίστας για να μένεις σε ακριβά ξενοδοχεία. Οταν έχεις ένα διευθυντή που το έχει αναβαθμίσει και τον διώχνεις, τότε θα πληρώσεις τις συνέπειες».

• Της ΕΥΑΝΝΑΣ ΒΕΝΑΡΔΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 - 08/02/2009