ΑΛΙΝΤΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ «Ο άνθρωπος θα παλεύει πάντα για το δίκιο»

Σκέψεις της σημαντικής δημιουργού που «έφυγε» πριν από λίγες μέρες από τη ζωή, όπως τις κατέγραψε ο «Ρ» σε συνέντευξη που του παραχώρησε

«Η ζωή στους βράχους»

Οταν πεθαίνει ένας σημαντικός κινηματογραφιστής συνήθως ο Τύπος τον «αποχαιρετά» με τη φράση «απώλεια για τον κινηματογράφο». Οταν όμως, ο σημαντικός σκηνοθέτης που πέθανε έχει πάρει σαφή και ξεκάθαρα ταξική θέση με το έργο του, τότε, η απώλεια για την τάξη την οποία υπερασπίστηκε είναι σαφώς μεγαλύτερη και βαθύτερη. Από αυτήν την άποψη, ο ξαφνικός θάνατος της Αλίντας Δημητρίου την περασμένη Τρίτη αποτελεί καταρχήν μια μεγάλη απώλεια για την εργατική τάξη και το λαό και βύθισε στη θλίψη τους αγωνιζόμενους ανθρώπους. Αυτή η απώλεια μάλιστα λαμβάνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις σήμερα, που η επίθεση ενάντια στους όρους ύπαρξης και τη συνείδηση των καταπιεσμένων ξεπερνά κάθε προηγούμενο.Διότι το σινεμά της Αλίντας Δημητρίου «απάντησε», συνειδητά, σε δύο ανάγκες: Για αλήθεια και για γνώση. Αντικειμενικά, δηλαδή, «απάντησε» στη διαχρονική και ατέρμονη ανάγκη του λαϊκού κινήματος να διευρύνει το γνωσιολογικό του απόθεμα με όρους θεωρητικού - ιδεολογικού «εξοπλισμού» στην αντιπαράθεσή του με τις πλουσιοπάροχα χρηματοδοτούμενες «δεξαμενές σκέψης» των αστών που «ανθούν» στον ακαδημαϊκό - ερευνητικό τομέα. Αυτό όμως που το κάνει μοναδικό είναι ότι αυτήν την «απάντηση» η Αλίντα την έδωσε χωρίς ίχνος ακαδημαϊσμού, στείρας ρητορείας και διδακτικισμού ή διανοουμενίστικου ελιτισμού. Την έδωσε μέσα από ένα έργο που ξεχειλίζει από αγάπη και σεβασμό για τον αγωνιζόμενο άνθρωπο, από πίστη στην τελική νίκη ενάντια στην ταξική εκμετάλλευση, από συνέπεια και ανεπιτήδευτη ειλικρίνεια που δεν επιτρέπει σε κανέναν να «ερμηνεύσει» τους στόχους ή τις προθέσεις του. «Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι οι απλοί άνθρωποι, που στρατεύθηκαν, τα έδωσαν όλα και στο τέλος δεν ζήτησαν τίποτα. Οι "ανώνυμοι". Αυτούς εκτιμώ. Και όταν θέλω να δώσω περισσότερη έμφαση, λέω οι "ξυπόλυτοι"», έλεγε χαρακτηριστικά σε συνέντευξή της στο «Ριζοσπάστη» το 2009.

Αλίντας Δημητρίου «Η ζωή στους βράχους» στον κινηματογράφο «Τριανόν»

Φωτογραφικό ντοκουμέντο από την ταινία

Μετά την επιτυχία που σημείωσε το σπουδαίο ιστορικό ντοκιμαντέρ της Αλίντας Δημητρίου «Η ζωή στους βράχους» στον κινηματογράφο «Τριανόν», από χτες προβάλλεται στον κινηματογράφο «Ιλιον», σε τρεις προβολές, 6 μ.μ., 8 μ.μ. και 10 μ.μ. Θυμίζουμε ότι η ταινία είναι αφιερωμένη - ως «προσκύνημα τιμής» στον αταλάντευτο αγώνα, στις πολύμορφες θυσίες και τη γεμάτη περηφάνια αντοχή των γυναικών - μαχητριών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, όχι μόνο στις μάχες αλλά και στα κολαστήρια, όπου εξορίστηκαν μετά τη λήξη του εμφυλίου. Μια ταινία που δεν πρέπει να χάσει καμιά γυναίκα, κανένας άντρας - ιδιαίτερα η νεολαία - αν θέλει να μάθει την ιστορική αλήθεια και την τεράστια προσφορά των γυναικών στους απελευθερωτικούς αγώνες του λαού μας.

ΑΛΙΝΤΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ «Η Ιστορία μάς ανήκει, γιατί έχουμε δίκιο»...

• Η δημιουργός του ντοκιμαντέρ «Η ζωή στους Βράχους» μιλά στον «Ριζοσπάστη»

«Πουλιά στο Βάλτο»

Η Αλίντα Δημητρίου είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στο ελληνικό ντοκιμαντέρ. Από τα μέσα της 10ετίας του '70, οπότε ξεκίνησε να κινηματογραφεί, μέχρι την τελευταία της ταινία για τις γυναίκες μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, με τίτλο «Η ζωή στους Βράχους», καταθέτει ένα σινεμά συνεπές στην ανάδειξη της σύγχρονης κοινωνικο-πολιτικής πραγματικότητας, ακόμα και όταν το περιεχόμενο των ταινιών της «αφορά» στη νεότερη Ιστορία μας. Οπως συμβαίνει και με την περσινή ταινία της, «Πουλιά στο Βάλτο», πρώτη της τριλογίας, που ξεκινά με τις γυναίκες στην Εθνική Αντίσταση, «περνά» από τον Εμφύλιο και θα ολοκληρωθεί με τις γυναίκες στη χούντα.

Τη συναντήσαμε με αφορμή την προβολή της ταινίας από 19/11, στο «Τριανόν». Μέσα από μια συζήτηση - «ποταμό», γνωρίσαμε έναν άνθρωπο που, ακόμη και τις στιγμές που διαφωνείς μαζί του, δεν σου «επιτρέπει», με το πάθος και το ήθος της, να «ερμηνεύσεις» την ειλικρίνειά της.

«Η σεμνότητά τους με συγκλόνισε»...

«Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι οι απλοί άνθρωποι, που στρατεύθηκαν, τα έδωσαν όλα και στο τέλος δεν ζήτησαν τίποτα. Οι "ανώνυμοι". Αυτούς εκτιμώ. Και όταν θέλω να δώσω περισσότερη έμφαση, λέω οι "ξυπόλυτοι"».

-- Πώς σας αντιμετώπισαν οι αγωνίστριες;

Η σκηνοθέτρια με το Βραβείο Κοινού για τα «Πουλιά στο Βάλτο»

-- «Οταν πήγαινα να τις συναντήσω, με ρωτούσαν "από πού είμαι", αφού κάποιες ήταν ΚΚΕ και κάποιες "Συνασπισμός". Εγώ τους απαντούσα "από τη ΝΔ" και γελούσανε. Δεν τους καταλαβαίνω αυτούς τους διαχωρισμούς».

-- Δεν έχουν αντικειμενική βάση;

-- «Είναι σα να ρωτάς έναν ερωτευμένο αν έχει "αντικειμενική βάση" ο έρωτάς του. Με τον ψυχισμό τους σταθήκανε μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Οι ιστορικοί προσπαθούν να ερμηνεύσουν τα γεγονότα με τη λογική. Αλλά λογική χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας πράξη. Οταν σε στήνουν στον τοίχο ή σε βασανίζουν, δεν βάζεις λογική. Είναι ο ψυχισμός που σε κρατάει όρθιο».

-- Στην ταινία λένε ότι "αντέξαμε γιατί είχαμε δίκιο".

-- «Ναι, είχανε δίκιο».

-- Αυτό, λοιπόν, που ονομάζετε "ψυχισμό", από κάπου προήλθε.

-- «Αυτό είχε συμβεί, ήδη, πιο πριν. Εκείνη τη στιγμή ήταν ψυχή. Τους λέγανε ουσιαστικά "σας γράφουμε στα παλιά μας τα παπούτσια". Είχαν πάρει απόφαση να αντισταθούν. Δεν παίρνεις απόφαση να στηθείς στο εκτελεστικό απόσπασμα ή να ερωτευθείς. Ερωτεύεσαι. Οι μεγάλες ιδέες είναι μόνο έρωτας. Δεν ενδύομαι κανένα "μανδύα". Σωστό ή λάθος δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ότι είμαι αμετακίνητη».

-- Γιατί ασχοληθήκατε ειδικά με τις μαχήτριες;

-- «Οι γυναίκες είναι χωρίς φωνή στην Ιστορία. Κι όμως στο ΔΣΕ ήταν το 30%. Ηταν στην πρώτη γραμμή με το όπλο. Κάποιοι λένε ότι η γυναίκα βγήκε στην Αντίσταση για να ξεφύγει από τον πατέρα αφέντη. Είναι μια κοινωνιολογική ερμηνεία. Αλλά σε πενήντα γυναίκες που συνάντησα δεν βρήκα κάτι τέτοιο. Αντίθετα, είδα πως ήταν επιλογή τους. Ηταν ..."φοβερότερη" η καταπίεση του πατέρα αφέντη από το κυνηγητό, την παρανομία, την απομόνωση, τη φυλακή; Ηταν επιλογή!

Η αφίσα της ταινίας

Είμαι περήφανη που τις συνάντησα. Μου ανέβασαν τον πήχη του κόσμου πιο ψηλά. Μου ξαναμπόλιασαν την αξιοπρέπεια, το ήθος τους, το πείσμα τους, την αντοχή τους. Αλλά και τη σεμνότητά τους. Η οποία είναι φοβερή. Καμιά από αυτές δεν θέλει να παρουσιαστεί και να βγει μπροστά. Καμία δεν βγαίνει μπροστά. Μία από τις γυναίκες, στην πρώτη ταινία, μου διηγούνταν πως τους κάνανε μαρτύρια στην οδό Ελπίδος, στην πλατεία Βικτωρίας. Ενα κολαστήριο ανάλογο της Μέρλιν. Και της λέω "για στάσου, μη μου τα λες έτσι, μου τα λες με έναν τρόπο σα να έφαγες σουβλάκια χθες το βράδυ". Μου λέει "τι πάθος θες; Ξέρεις πόσοι ήταν εκεί μέσα; Ενα πετραδάκι ήμουν εγώ". Αυτή η σεμνότητά τους με συγκλόνισε. Με συγκλόνισε το πείσμα τους σε αυτά που πιστεύανε. Δεν υπέγραψαν (σ.σ. "δήλωση"), όχι γιατί τους ήρθε κάποια "διαταγή" να μην υπογράψουν. Ηταν θέμα αξιοπρέπειας γι' αυτές: "Ποιος είσαι εσύ, που μου ζητάς να υπογράψω;". Υπάρχουν και άνθρωποι που λύγισαν. Και στην ταινία το λένε, ότι "δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε αυτούς που λύγισαν". Το μήνυμά μου είναι η πίστη στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος θα παλεύει πάντα για το δίκιο».

-- Η ταινία σας έρχεται σε μια εποχή που επιχειρείται το ξαναγράψιμο της Ιστορίας (και) του Εμφυλίου.

-- «Δεν δέχομαι τον όρο "εμφύλιο". Ποιοι κάνανε τον πόλεμο; Ποιοι τον ξεκίνησαν; Από τη μια μεριά ήταν οι αντιστασιακοί. Από την άλλη ήταν οι συνεργάτες των Γερμανών. Η συνέχεια των δοσιλόγων της Κατοχής. Μετά ο στρατός που σε καλούσε και αν δεν πήγαινες πέρναγες στρατοδικείο. Από εκεί βγήκε το "σλόγκαν" "αδερφός με αδερφό". Δεν είναι "αδερφοκτόνος" πόλεμος. Ο εμφύλιος ξεκίνησε μέσα στην κατοχή όταν σκότωναν τους "τσολιάδες" επειδή ήταν συνεργάτες των Γερμανών. Λοιπόν, αυτό δεν είναι εμφύλιος. Διότι οι τσολιάδες έρχονταν, σε συνελάμβαναν και σε παρέδιδαν στους Γερμανούς. Τον πατέρα μου τσολιάδες τον πιάσανε. Και οι χωροφύλακες τον παρέδωσαν στους Γερμανούς».

«Εχουμε ανοιχτούς λογαριασμούς»...

Αντάρτισσες του ΔΣΕ στα λεύτερα βουνά της Ελλάδας

-- Ηταν, λοιπόν, ταξικός πόλεμος.

-- «Φυσικά».

-- Αυτό ακριβώς θέλουν να εξαφανίσουν.

-- «Μα, φυσικά, αυτό είναι που τους ενδιαφέρει. Για να δώσουμε "άφεση αμαρτιών", να "σχωρεθούν" οι ένοχοι. Αυτό είναι πασιφανές. Ποιοι "κόπτονται" να λησμονήσουμε; Να μη μάθουμε τα γεγονότα; Γίνεται βαρβάτη επίθεση στην Ιστορία. Εχουν λάβει τα μέτρα τους. Η πρώτη ταινία πήρε βραβεία, έγινε χαμός κυρίου και η δεύτερη δεν πήρε τίποτα. Σε ένα χρόνο... πήραν τα μέτρα τους. Ο Εμφύλιος γι' αυτούς είναι... "τζιζ": "Μην σκαλίζουμε τώρα το παρελθόν... ας δώσουμε τα χέρια". Αυτοί φοβούνται πιο πολύ από μας. Παρόλο που έχουμε μόνο την ψυχή μας. Την Ιστορία μας δεν την ξέρουμε. Την έχουν αποκρύψει και από το εξωτερικό. Οταν βγήκαν στο φεστιβάλ τα "Πουλιά στο Βάλτο" ο πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Κριτικών Κινηματογράφου με ρώτησε "δεν καταλαβαίνω πώς από την απελευθέρωση φτάσατε στον Δεκέμβρη". Από οχτώ φεστιβάλ που το έχω στείλει έξω, το επέστρεψαν όλοι χωρίς να μου πουν το γιατί».

-- Παίρνετε θέση σε μια εποχή που κυριαρχεί η αντίληψη και η προπαγάνδα ότι έχει «τελειώσει» αυτή η ιστορία.

-- Δεν τέλειωσε! Εχουμε ανοιχτούς λογαριασμούς. Δεν είναι τα πράγματα όπως θέλουν να τα εμφανίσουν. Τίποτα δεν τέλειωσε. Ξέρετε πώς δρω αυτή τη στιγμή; Σα να 'μαι σε χαρακώματα. Οταν είμαι πάρα πολύ κουρασμένη, έτσι και υπάρξει ανάγκη να μιλήσω για την ταινία, δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Γίνομαι 20 χρόνων. Με το ίδιο πάθος.

Από τη ζωή των αγωνιστριών στους τόπους εξορίας

-- Εχει θέση η ταινία σας στη σημερινή πραγματικότητα;

-- «Οι νέοι κάνουν "δικιά" τους την ταινία. Τον αγώνα αυτόν τον κάνουνε δικό τους. Για να μπορέσουν να περάσουν δικά τους πράγματα τώρα. Οι γυναίκες στις ταινίες, μου λένε "συνεχίστε, είναι η δική σας σειρά". Οι νέοι που τις βλέπουν, σας διαβεβαιώ, τις κάνουν "πλατφόρμα δράσης". Για τις δικές τους πρακτικές. Γι' αυτές που θα αναπτύξουν αύριο. Για τα χρόνια που έρχονται. Και έρχονται αυτά τα χρόνια! Με τα "τσαρούχια" έρχονται! Μην κάνετε "όπισθεν". Πάρα πολλοί, μου είπαν ότι "θέλουμε πάνω σε αυτό να πατήσουμε, να μας γίνει παράδειγμα, για να συνεχίσουμε". Η ταινία έρχεται σε μια εποχή που έχουμε τα ίδια αιτήματα».

-- Ποια είναι η αντίδραση του κόσμου;

-- «Τα "Πουλιά στο Βάλτο" προβλήθηκαν σε 60 γωνιές της Ελλάδας. Εχει ξεφύγει από μένα πια. Τη βλέπει κάποιος και αποφασίζει να τη δείξει στον τόπο του και πάει μετά αλλού. Είναι εκπληκτικό και αισιόδοξο. Το πιο αισιόδοξο, όμως, είναι όταν η πρώτη ταινία πήρε το βραβείο κοινού. Τους είπα ότι αυτό το βραβείο δεν ανήκει σε μένα, αλλά στις γυναίκες της Αντίστασης. Σείστηκε η αίθουσα. Και την επομένη το πρωί στο δρόμο που περπάταγα μου έλεγαν "ζήτω η Αντίσταση". Και σε επίσημο τραπέζι που παρακάθισα σαν βραβευμένη, όλοι οι καλεσμένοι, που ήταν ας πούμε η "ελίτ", όλοι τους μου έδωσαν διαπιστευτήρια... της "αριστεροσύνης" τους».

-- Πώς το ερμηνεύετε αυτό;

-- (χαμογελώντας): «Η Ιστορία μάς ανήκει. Γιατί έχουμε δίκιο. Μου λένε μερικοί "γιατί δεν έδειξες τα λάθη;". Δεν είναι δουλειά της ταινίας αυτή. "Τα γεγονότα που βλέπετε τα ξέρατε;" λέω εγώ. Γιατί τα γεγονότα αυτά δεν είναι μεμονωμένα στη γυναίκα που υπέφερε. Επέδρασαν και στις οικογένειές τους. Πολλοί, από φόβο, δεν μετέφεραν την ιστορία τους στα παιδιά τους. Τα εγγόνια δεν ξέρουν τίποτα. Με αυτές τις δυο ταινίες λέμε στα εγγόνια: "Παιδιά, δείτε τι έγινε". Και τα εγγόνια προσέρχονται να την δουν. Αυτό είναι το κέρδος μας».

• Γρηγόρης ΤΡΑΓΓΑΝΙΔΑΣ, ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Κυριακή 22 Νοέμβρη 2009

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

15/11/2009

-- Οι ηρωικές μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας

«Το σινεμά δεν είναι ... "τσάρκα"»

«Στη σχολή κινηματογράφου πήγα μεγάλη. Μέχρι τότε δεν είχα ουδεμία σχέση με το σινεμά. Ούτε σαν θεατής. Δεν ήμουν "σινεφίλ". Ο Ραφαηλίδης με προέτρεψε να μπω στη σχολή. Δεν ερωτεύθηκα το σινεμά. Ερωτεύθηκα την αριστερά».

-- Είναι απλά ένας τρόπος έκφρασης δηλαδή;

-- «Ακριβώς. Θα μπορούσα να τα γράψω όλα αυτά. Αλλά ξέρω τη δύναμη της εικόνας. Εχουν βγει πάρα πολλά βιβλία αγωνιστών. Δεν μπορούν να διαβαστούν όλα. Αλλά την εικόνα θα στηλωθείς εκεί και θα τη δεις. Εχει μεγαλύτερη δύναμη το σινεμά. Σαν θεατές έχουμε μια πιο παθητική στάση από ό,τι σαν αναγνώστες.

-- Στην πορεία γίνατε «σινεφίλ»;

-- «Οχι βέβαια! Να πάω σινεμά έτσι απλά για να το κάνω, όχι, σε καμία περίπτωση. Δεν είναι "έξοδος". Οταν πάω σινεμά θέλω να είμαι μόνη μου, δεν θέλω να υπάρχει κανείς που να μπει ανάμεσα σε μένα και σε αυτό που είδα. Δεν είναι το σινεμά για τσάρκα. Δεν έχω κοιμηθεί ποτέ σε προβολή, όσο κουρασμένη κι αν είμαι. Και πάντα έχω απαιτήσεις από αυτό που βλέπω. Και οι απαιτήσεις μου είναι πάντα πολιτικές».

-- Αισθητικές είναι;

-- «Οχι. Οταν είναι πολιτικός ο λόγος και δυνατός, δεν υπάρχει καμία τέτοια ανάγκη. Η αισθητική είναι κάτι που μας φορέσανε "καπέλο". Είναι ένας όρος που χωράει πάρα πολύ "νερό". Εμείς το χρησιμοποιούμε αντικαθιστώντας τη λέξη "γούστο"».

-- Στο σινεμά, όμως, υπάρχει φόρμα.

-- «Η φόρμα... Οταν ξεκινούσαμε αυτές τις δύο ταινίες, παρόλο που έχουν φόρμα, κι ας μη φαίνεται, δεν ήταν αυτός ο στόχος μου. Ο στόχος μου ήταν το ίδιο το υποκείμενο, οι γυναίκες.

Πριν μερικά χρόνια στο Φεστιβάλ Καλαμάτας, ο Κώστας ο Σκούρας μου έστειλε τριάντα dvd και με "έχρισε" μέλος της προκριματικής επιτροπής. Μας δώσανε και χαρτιά με στήλες "καλό", "απορριπτέο", "αριστούργημα". Μια από αυτές τις ταινίες ήταν η "Επανάσταση των Γαριφάλων" στην Πορτογαλία. Διαδραματιζόταν μέσα σε ένα δωμάτιο με τρία τραπέζια, μερικά τηλέφωνα και ο Καρβάλιο να δίνει διαταγές και να καθοδηγεί. Παρόλο που δεν ήξερα να διαβάσω τους αγγλικούς υπότιτλους, αυτό το πράγμα με γοήτευσε. Γιατί ήταν πολιτικό και επειδή είχε χαμηλό κόστος. Και αντί να το κατατάξω σε αυτές τις στήλες, έγραψα "γιατί γαμώτο δεν μπορούμε να κάνουμε κι εμείς μια τέτοια ταινία";

Αρχισα να το παλεύω στο μυαλό μου. Σκέφτηκα "θα βρω τους ανώνυμους, ανώνυμη δεν ήμουν πάντα; Τους ξυπόλυτους. Ξυπόλυτη δεν είμαι;". Και άρχισα να τους βρίσκω. Αν σε μια έρευνα πιάσεις την άκρη του κουβαριού, τότε αυτό ξετυλίγεται. Στην πρώτη ταινία, οι γυναίκες μίλαγαν εφ' όλης της ύλης για πριν και μετά την απελευθέρωση. Αυτό το υλικό δεν χώρεσε. Εχω πολύ υλικό που δεν μπόρεσε να μπει. Εμπόδια είχα στην πρώτη ταινία από τις γυναίκες που τις πήγαν στη Γερμανία. Συνάντησα άρνηση, οργή. "Τώρα μας θυμηθήκατε που θα πεθάνουμε;". Δύο από αυτές μίλησαν.

Ακολουθώ την Ιστορία χωρίς ημερομηνίες. Χωρίς σενάριο. Ο σκηνοθέτης πρέπει να βλέπει και να ακούει. Ξεκίνησα να λιγοστεύω το υλικό της ταινίας. Τελειώνω ένα κομμάτι και βλέπω ότι λειτουργεί με τις μαρτυρίες μόνο που ακολουθούν μια συνέχεια. Μπορείς να τις ακούς χωρίς να τις βλέπεις. Ακόμη και αρχειακό υλικό έχω βάλει πολύ λίγο».

«Δεν ξέρω τι είναι οι "ταινίες τέχνης"»

-- Οι νέοι κινηματογραφιστές δεν αγγίζουν αυτά τα θέματα.

-- «Μάθανε στους νέους ανθρώπους να μην έχουν πολιτική σκέψη. Δεν "χωράει" αυτή η θεματική σε αυτό που τους έχουν μάθει ότι λέγεται "τέχνη". Κάποτε με ρώτησαν πότε θα κάνω "ταινίες τέχνης". Εγώ τους είπα ότι δεν ξέρω τι σημαίνει αυτό. Ασχολήθηκα μόνο με το ντοκιμαντέρ και πάντα με κοινωνικο-πολιτικό χαρακτήρα».

-- Η μυθοπλασία δεν μπορεί να αποδώσει τα πράγματα όπως θα θέλατε;

-- «Στην Ελλάδα είναι δύσκολα με τη μυθοπλασία γιατί μας λείπουν πάρα πολλά πράγματα, πρέπει να δώσεις πάρα πολλά πράγματα και πρέπει να περιμένεις πάρα πολλά χρόνια. Ενώ ο τρόπος που έφτιαξα την ταινία γίνηκε με ελάχιστα χρήματα. Με μια κάμερα και μια κοπελιά ακόμα που γυρνάγαμε από πόρτα σε πόρτα. Αυτή η ταινία υλοποιήθηκε χάρη λίγων συνεργατών, οι οποίοι δούλεψαν σαν να ήμασταν μια "κατοχική" ομάδα χωρίς ένα ευρώ. Με την Αφροδίτη Νικολαΐδου (σ.σ. βοηθός σκηνοθέτη), τον Αλέξη Γρίβα (σ.σ. φωτογραφία) και την Ηλέκτρα Βενάκη (σ.σ. μοντάζ). Δεν ζήτησα χρήματα από πουθενά. Εφτασαν στο φεστιβάλ χωρίς να έχουν χρηματοδοτηθεί. Το Κέντρο (σ.σ. Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου) έδωσε μετά ενίσχυση. Και πήρε το Βραβείο Κοινού (σ.σ. αναφέρεται στα «Πουλιά στο Βάλτο» και στο περσινό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης).

-- Τι λέτε στους νέους ντοκιμαντερίστες;

-- «Να κάνετε τα ντοκιμαντέρ που δεν θα προλάβω εγώ πια. Αν κι έχω ξεκινήσει την ταινία για τις γυναίκες στη χούντα. Θέλω να κάνω και το Μακρονήσι για τους άντρες».

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

22/11/2009

-- «Η Ιστορία μάς ανήκει, γιατί έχουμε δίκιο»...

15/11/2009

-- Οι ηρωικές μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας

9/3/2008

-- «Η τέχνη είναι για ξεσήκωμα»...

9/3/2008

-- Πανδώρα Μουρίκη

23/11/2003

-- «Ψηφίδες» ξεριζωμού και εκμετάλλευσης

Γυναίκες της Αντίστασης: «Πρέπει να κάνουμε τον Εμφύλιο μνήμη μας»

• «Φωνή» σε 33 γυναίκες της Αντίστασης που κυνηγήθηκαν από το επίσημο κράτος δίνει η 76χρονη σκηνοθέτις Αλίντα Δημητρίου, στο ντοκιμαντέρ της «Η ζωή στους βράχους»

«Πάνω από όλα έχω ήσυχη τη συνείδησή μου, δεν με πειράζει που δεν εντάχθηκα σε κυκλώματα κι έμεινα απ΄ έξω, σημασία έχει η αξιοπρέπεια», λέει με την μπάσα και στεντόρεια φωνή της η Αλίντα Δημητρίου. Μια γυναίκα με τέτοιο τσαγανό που σπάνια το συναντάς γύρω σου και που μετά το βραβείο Κοινού στο περσινό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και άλλες πέντε βραβεύσεις για το 20ό φιλμ της, τρέχει ακούραστη. Πρωτοστατεί στο κίνημα «Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη» (στο Αντι-Φεστιβάλ προβλήθηκε η τανία της «Η ζωή στους βράχους»).

Βιάζεται να σκηνοθετήσει τις «Γυναίκες στη χούντα» και «τις Γυναίκες στη Μακρόνησο» και αναρωτιέται, εκπέμποντας το φως της δύναμής της: «Θα προλάβω;»

• Τι έχει να πει σήμερα στον θεατή «Η ζωή στους βράχους»;

Την ιστορία που του έχουν αποκρύψει. Η ταινία αποκαλύπτει το βαρύ ιστορικό τραύμα που υπέστη η χώρα μας και που αποκρύβεται συστηματικά. Η προφορική ιστορία, που είναι μέρος της σύγχρονης ιστορικής έρευνας, στηρίζεται στις μαρτυρίες των αφανών και ανωνύμων. Εκείνων που τους ονομάζουμε «χωρίς φωνή» γιατί η επίσημη ιστορία επιδεικτικά τους αγνοεί. Όμως, πρόκειται για τις μαρτυρίες και τα βιώματα όλων αυτών που σήκωσαν το βάρος της ιστορίας και οι μαρτυρίες τους αποκαλύπτουν την ψυχική δύναμη η οποία τροφοδοτεί την ιστορική δυναμική. Η ταινία αρθρώνεται στις μαρτυρίες αυτών των ανθρώπων.

Το ντοκιμαντέρ (φωτογραφία: Αλέξης Γρίβας, Αφροδίτη Νικολαΐδου) αναφέρεται στον Εμφύλιο, στις γυναίκες που πήγαν στο βουνό, στον Δημοκρατικό Στρατό, αλλά και στις εξορίες. Μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας οργανώθηκαν οι παρακρατικοί, οι συνεργάτες των Γερμανών και άρχισε το κυνηγητό των αντιστασιακών. Από τις γυναίκες, άλλες πρόλαβαν και πήγαν στο βουνό και άλλες συνελήφθησαν. Όλες γιατί ήταν αντιστασιακές. Σε όσες από αυτές που συνέλαβαν, τα στρατοδικεία δεν μπόρεσαν να στοιχειοθετήσουν κατηγορία (σε ισόβια ή εκτέλεση), τις έστειλαν εξορία: Χίος- Τρίκερι- Μακρόνησος. Και στην ταινία, τριάντα τρεις γυναίκες καταθέτουν τη μαρτυρία τους για τις διώξεις που υπέστησαν αυτές και οι οικογένειές τους μετά την υπογραφή της Βάρκιζας, στις 12 Φεβρουαρίου 1945.

• Γιατί πρέπει να μας απασχολεί και σήμερα ο εμφύλιος πόλεμος;

Η αποτίμηση του παρελθόντος είναι απαραίτητη, αν θέλουμε να έχουμε μέλλον που να μας εκφράζει. Και μόνο η λέξη, η ονομασία «Εμφύλιος», αποκρύπτει την πολιτική και κοινωνική διάσταση των γεγονότων και συσκοτίζει τη βαθύτερη εικόνα της νεοελληνικής ιστορίας. Υπάρχει συσκότιση για τα γεγονότα της περιόδου αυτής- και τα οποία αγνοούνται παντελώς στη Δύση.

• Τι έχουν να πουν στις σημερινές Ελληνίδες οι γυναίκες της ταινίας «Η ζωή στους βράχους»;

Μας ενισχύουν την αξιοπρέπεια που πρέπει να χαρακτηρίζει τους ελεύθερους ανθρώπους. Το ήθος, την πίστη και την αντοχή. Την ανιδιοτέλεια: όλες αυτές δεν ζήτησαν ποτέ τίποτα. Θα ήθελα όμως να τονίσω ότι και οι σημερινές γυναίκες, κάτω από τις ίδιες συνθήκες, θα πολεμούσαμε στο πλάι των ανδρών με την ίδια γενναιότητα και αυτοθυσία και ας ξοδεύαμε τα καλύτερα χρόνια της ζωής μας για τις αξίες που πιστεύαμε.

• Τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν οι ηρωίδες της ταινίας σας, λένε πολλοί, ότι έχουν πεθάνει...

Αφήστε τους να λένε. Μακάριοι οι αγνοούντες τη δυναμική της ιστορίας. Μακάριοι οι συναινούντες. Συναίνεση σημαίνει συνενοχή και η συνενοχή οδηγεί σε δρόμους χωρίς επιστροφή. Τα ιδανικά «των ηρωίδων μου» είναι ιδανικά με παγκόσμια εμβέλεια και μένουν άφθαρτα στην πορεία της ανθρωπότητας.

• Πού βρίσκετε το κουράγιο και κάνετε ταινίες σε «προχωρημένη» ηλικία;

Εσύ πού βρίσκεις το κουράγιο να μου κάνεις τέτοιες ερωτήσεις; Ας το αντιπαρέλθουμε, γιατί θα οδηγηθούμε στον ρατσισμό των ηλικιών. Ο Ράσελ ήταν 94 χρονών όταν με τους μαθητές του πολεμούσε για την παγκόσμια ειρήνη. Το Κατινάκι, μία από τις μάρτυρες της ταινίας και 90 χρονών, ταξιδεύει μαζί με το Φόρουμ».

ΙΝFΟ

To ντοκιμαντέρ «Η ζωή στους βράχους» της Αλίντας Δημητρίου θα προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες από τις 19 Νοεμβρίου.

«Σ΄ ένα βράδυ μέσα μάς ρήμαξαν...»

Ύστερα από πολλά χρόνια, το ελληνικό σινεμά κοιτάζει με άλλο μάτι τα χρόνια του Εμφυλίου. Η ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Ψυχή βαθιά» έχει ήδη κόψει πάνω από 160.000 εισιτήρια. Όμως υπάρχουν και τα ντοκιμαντέρ «Καπετάν Κεμάλ» του Φώτου Λαμπρινού, «Άλλος δρόμος δεν υπήρχε» του Σταύρου Ψυλλάκη, το ψηφιακό φιλμ «Φως πριν την αυγή» του 30χρονου Χρήστου Μεγαρχιώτη και «Η ζωή στους βράχους»...

• Ποια είναι η δική σας γνώμη για τον Εμφύλιο;

Όταν μιλάμε για Εμφύλιο- αν και ο όρος είναι λανθασμένος- πρέπει πρώτα να προσδιορίσουμε: ποιοι τον δημιούργησαν, τον ρόλο των συνεργατών των Γερμανών, ποιοι πήραν μέρος και γιατί, ποιοι υπέστησαν τις συνέπειες και σε ποια έκταση, τι καθόρισε αυτός ο πόλεμος στα χρόνια που ακολούθησαν, οι αντίπαλοι για ποιες αξίες αγωνίστηκαν, πολέμησαν; Μήπως αποκρύπτεται η πολιτική και η ταξική διάσταση των γεγονότων; Μια γυναίκα στην ταινία λέει «εμείς δεν θέλαμε αυτό τον πόλεμο, να φύγουμε από τα σπίτια μας... σ΄ ένα βράδυ μέσα μάς ρήμαξαν και χάσαμε τις φωτογραφίες μας, χάσαμε το παρελθόν μας».

Αυτοκριτική

• Δεν πρέπει κάποτε όλες οι πλευρές να κάνουν την αυτοκριτική τους για τον Εμφύλιο;

Γι΄αυτό ακριβώς πρέπει να ερευνήσουμε και να αποτιμήσουμε ό,τι συνέβη. Με τι κριτήρια θα κοιτάξουμε μπροστά; Αυτό το «να κοιτάξουμε μπροστά»εμένα μου φαντάζει ύποπτο. Ποιοι είναι αυτοί που κόπτονται να φιμωθούν οι μαρτυρίες; Λαοί χωρίς μνήμη είναι λαοί χωρίς μέλλον.

Γυναίκες στον Δημοκρατικό Στρατό

●Γένους θηλυκού ήταν το 30% της δύναμης
●Πολέμησαν στην πρώτη γραμμή δίπλα στους άνδρες
●Δηλώνουν πως δεν το μετάνιωσαν
●Εξορίστηκαν κυρίως στη Χίο, το Τρίκερι και τη Μακρόνησο

Ατάκες

●«Ο Δημοκρατικός Στρατός ήταν ένας άθλος»
●«Έστελναν τα παιδιά μας σε στρατόπεδα αναμόρφωσης για να μη γίνουν Βούλγαροι»
●«Τα χρησιμοποιούσαν ως μέσον εκβιασμού για να υπογράψουμε δήλωση»
●«Έπρεπε να αντέξουμε τις κακές συνθήκες, τα ψυχολογικά μαρτύρια και το ξύλο γιατί εμείς είχαμε το δίκιο»

• Του Παύλου Θ. Κάγιου, ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2009

Η ΑΛΙΝΤΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: «Είμαι με τους ξυπόλητους, όχι με τους επώνυμους»

• «Εσείς οι νέες γενιές, πάρτε τη ζωή στα χέρια σας. Τα σημερινά θηρία είναι πιο άγρια απ΄ αυτά του εμφυλίου. Αντισταθείτε!», είπε μια από τις 33 ανώνυμες γυναίκες που έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση και στο ντοκιμαντέρ «Η ζωή στους βράχους» της Αλίντας Δημητρίου. Γυναίκες που εξομολογούνται τα βάσανά τους κι έκαναν την κατάμεστη- και με όρθιους- αίθουσα «Παύλος Ζάννας» να συγκινηθεί, να δακρύσει και να ξεσπάσει σε χειροκροτήματα.

• «Πριν από 15 χρόνια, όταν έψαχνα θέμα για ντοκιμαντέρ, ήρθα σε επαφή με έναν «επώνυμο», αλλά αυτός ζούσε από τις δάφνες του μύθου του κι εγώ σκέφτηκα: "Τι δουλειά έχω με τέτοιους ανθρώπους; Καμιά. Εγώ είμαι πάντα με τους ξυπόλητους". Και κίνησα γη και ουρανό για να τους βρω», μας είπε η 75χρονη και αγέρωχη Αλίντα Δημητρίου- καλτ φιγούρα επί δεκαετίες εδώ στο Φεστιβάλ, με τον σύζυγό της, τον θεωρητικό Σωτήρη Δημητρίου- ξεκινώντας την κουβέντα μας για το νέο ντοκιμαντέρ της «Η ζωή στους βράχους».

• «Καθετί πολιτικό με ενδιαφέρει, από τα μικρά μου χρόνια. Κι αν δεν μπήκα στην Αντίσταση στα χρόνια της Κατοχής, είναι γιατί ήμουν πιτσιρίκα 12 χρόνων. Έτσι, αποφάσισα να κάνω αυτό το ντοκιμαντέρ για την ανώνυμη, άγνωστη γυναίκα της Εθνικής Αντίστασης, αυτή που δεν υπάρχει σε καμιά επίσημη ιστορία», μας λέει. Κι ένας βομβαρδισμός αναμνήσεων από τα χρόνια της Αντίστασης, των διώξεων, των εξοριών και των βασανιστηρίων από 33 ηλικιωμένες σήμερα γυναίκες- 16χρονα κορίτσια, τότε- γεμίζει συγκίνηση την οθόνη.

• Η καταγραφή της ανάβασης του Έβερεστ των 8.850 μέτρων για πρώτη φορά από ελληνική ορειβατική ομάδα το 2004, αλλά και ο θάνατος ενός μέλους της ομάδας που καταγράφεται στο ντοκιμαντέρ «Από τον Όλυμπο στο Έβερεστ» του Παύλου Τσιαντού, έκαναν τους θεατές να ζήσουν στιγμές συγκίνησης και αγωνίας. Για την ακραία ζωή και τη δημιουργία του Ιάννη Ξενάκη μίλησε η σκηνοθέτις Έφη Ξηρού με το ντοκιμαντέρ της «Charisma Χ Ιannis Χenakis». Και ο Τάκης Τουλιάτος κατέγραψε την «αξία της απλής και λησμονημένης ζωής των ξεχασμένων ανθρώπων των Καρπαθίων» στο ντοκιμαντέρ του «Ταξίδι στη Ραχίβ», ενώ ο Νίκος Λυγγούρης παρουσίασε το ντοκιμαντέρ του «Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος γυρίζει τη "Σκόνη του χρόνου"».

ΙΝFΟ: 11ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης μέχρι 22/3 στις αίθουσες «Ολύμπιον», «Παύλος Ζάννας»,«Τζων Κασσαβέτης»,«Σταύρος Τορνές», «Ινστιτούτο Γκαίτε», «Ακμή».

• Αποστολή Παύλος Θ. Κάγιος, ΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 18 Μαρτίου 2009

"Στα βράχια" οι γυναίκες της Αντίστασης

• Στο επίσημο πρόγραμμα του 11ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης "Εικόνες του 21ου Αιώνα" που ξεκινά σήμερα προβάλλεται η ταινία "Η ζωή στους βράχους" της Αλίντας Δημητρίου, δεύτερο μέρος της τριλογίας της για τις γυναίκες της Αντίστασης, τη Δευτέρα 16 Μαρτίου, στην αίθουσα «Π. Ζάννας», και ώρα 8.30 μ.μ. Μετά από μια σειρά ντοκιμαντέρ που σκηνοθέτησε επί τρεις δεκαετίες, με πρώτο τους «Καρβουνιάρηδες" το 1977, η Αλίντα Δημητρίου παρουσίασε πέρυσι στο 10ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ το «Πουλιά στο Βάλτο» ένα ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους για τις γυναίκες που έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Γυναίκες, που όμοια με τους άνδρες, πάλεψαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν. Και οι οποίες μετά την απελευθέρωση υπέστησαν πάλι διώξεις, βασανισμούς και εκτελέσεις για αυτή τη συμμετοχή τους.

• Στην ταινία παρουσιάζονται 32 γυναίκες. Οι οκτώ δεν πρόλαβαν να δουν την ταινία, έφυγαν. Η ταινία τιμήθηκε με το βραβείο του Κοινού και ακόμα τέσσερα άλλα βραβεία στην Αθήνα από διάφορους φορείς. Φέτος, θα παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ του Ντοκιμαντέρ το δεύτερο μέρος με τίτλο «Η ζωή στους βράχους». Αναφέρεται στον Εμφύλιο - οι γυναίκες πάνε στο βουνό, στο Δημοκρατικό Στρατό - αλλά και στις εξορίες. Όταν άρχισε το κυνηγητό, μετά την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, άλλες πρόλαβαν και πήγαν στο βουνό και άλλες συνελήφθησαν. Όλες γιατί ήταν αντιστασιακές. Για όσες από αυτές τα στρατοδικεία δεν μπόρεσαν να στοιχειοθετήσουν κατηγορία (για ισόβια ή εκτέλεση) τις έστειλαν εξορία: Χίος - Τρίκερι - Μακρόνησος.

• Στην ταινία, τριάντα τρεις γυναίκες καταθέτουν τη μαρτυρία τους για τις διώξεις που υπέστησαν αυτές και οι οικογένειες τους, μετά την υπογραφή της Βάρκιζας, επειδή έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Πρόθεση της ταινίας είναι να αποκαλύψει το ρόλο μιας κοινωνικής ομάδας «χωρίς φωνή» που για χρόνια αγνοείται από την επίσημη γραπτή ιστορία.

Οι ανώνυμες πρωταγωνίστριες αφηγούνται

Ιφιγενεια Διαμαντη, Η Καθημερινή, Tετάρτη, 5 Nοεμβρίου 2008

Με καθαρά κινηματογραφικούς όρους, θα αποκαλούνταν πρωταγωνίστριες. Οι 32 γυναίκες που «πρωταγωνιστούν» στο ντοκιμαντέρ της Αλίντας Δημητρίου «Πουλιά στον βάλτο» είναι αγωνίστριες της Εθνικής Αντίστασης, ανώνυμες, «που ποτέ δε ζήτησαν τίποτα», όπως υπογράμμισε η 75χρονη σκηνοθέτις που χρειάστηκε τρία χρόνια για να το ολοκληρώσει. Το ντοκιμαντέρ, το οποίο μέχρι στιγμής έχει αποσπάσει τρία βραβεία -το βραβείο Κοινού στο πρόσφατο 10ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, Καλύτερου Ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους (διαρκεί 104 λεπτά) του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και το 1ο βραβείο στο Φεστιβάλ ντοκιμαντέρ της Χαλκίδας- προβλήθηκε το περασμένο Σάββατο στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης, σε μια βραδιά που διοργάνωσε η Κίνηση Πολιτών του 6ου Διαμερίσματος του δήμου Αθηναίων. Εχουν προηγηθεί κι άλλες αντίστοιχου βεληνεκούς προβολές του, ενώ στις κινηματογραφικές αίθουσες αναμένεται περί τα τέλη του μήνα. Κάποιες από τις αγωνίστριες - «πρωταγωνίστριες» ήταν εκεί, στις πρώτες σειρές των καθισμάτων που οι κάτοικοι της Κυψέλης έχουν από τα σπίτια τους μεταφέρει στη Δημοτική Αγορά και μαζί τους, παρακολούθησαν συγκινημένες τις δικές τους αφηγήσεις στον φακό, τη φόρτιση που τους δημιούργησε η θύμηση στιγμών σκληρών σωματικά και ψυχικά. Μαζί με τον κόσμο χειροκρότησαν την έρευνα και τη δουλειά της Αλίντας Δημητρίου, που έχει συγκεντρώσει υλικό για άλλο ένα ντοκιμαντέρ που θα ετοιμάσει με θέμα την εξορία. «Εχω κάνει συμφωνία... να ζήσω τουλάχιστον άλλα πέντε χρόνια», χαριτολόγησε, μη παραλείποντας να τονίσει ότι προσπάθησε να μην το «χρωματίσει» πολιτικά.