Το ντοκιμαντέρ μυθοπλασίας του Στέλιου Χαραλαμπίδη προκαλεί έντονες συζητήσεις και- το κυριότερο- κόβει εισιτήρια
- Αρκετοί θεατές δεν κρύβουν τη δυσαρέσκειά τους για το γεγονός ότι το ντοκιμαντέρ μυθοπλασίας «Τη νύχτα που ο Φερνάντο Πεσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη» του στηρίχθηκε σε ένα ψέμα: η συνάντηση του αλεξανδρινού και του πορτογάλου ποιητή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Ορισμένοι μάλιστα ένιωσαν βαθιά πίκρα. «Ενώ είχα βγει με τόση γλύκα από την αίθουσα, στη συνέχεια, μαθαίνοντας από τις εφημερίδες ότι πρόκειται περί ψέματος, είχα σοβαρές ενστάσεις» ανέφερε στο «Βήμα» η αναγνώστρια Κατερίνα Μελά (η οποία είχε τηλεφωνήσει για να μάθει αν έγινε όντως η συνάντηση Καβάφη- Πεσόα). «Χωρίς να θέλω να μειώσω τη δουλειά του σκηνοθέτη,θα θεωρούσα την ταινία πολύ πιο συνεπή αν στα “γράμματα” του τέλους αναγραφόταν η αλήθεια».
- Η αναγνώστρια εξέφρασε επίσης μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα άποψη: «Από τη στιγμή που η ταινία κατατάσσεται ως ντοκιμαντέρ ελλοχεύει ο κίνδυνος της παραπλάνησης του θεατή του μέλλοντος. Τι θα νομίσει αυτός που θα δει την ταινία σε δέκα χρόνια από σήμερα; ότι έγινε ή ότι δεν έγινε η συνάντηση;». Παρ΄ όλα αυτά- και με την εξαίρεση της «Σκόνης του χρόνου» του Θόδωρου Αγγελόπουλου-, το φιλμ του Χαραλαμπόπουλου είναι ίσως η μόνη εφετινή ελληνική παραγωγή που έχει κατορθώσει να προκαλέσει τόσο έντονο διάλογο. Γιατί μέσω του... πονηρού τεχνάσματός της ο 53χρονος Χαραλαμπόπουλος παίρνει θέση επάνω στο έργο των δύο ποιητών βρίσκοντας σημεία ταύτισης. Το ότι η ταινία αρέσει αποδεικνύεται και από τα νούμερα. Η «Νύχτα» έχει αγγίξει τα 7.000 εισιτήρια μέσα σε τέσσερις εβδομάδες προβολής της σε περιορισμένο κύκλωμα αιθουσών. Το ότι θα είχε ρεύμα φάνηκε από την πρεμιέρα: την Κυριακή 8 Μαρτίου ο κόσμος που συγκεντρώθηκε στον Απόλλωνα ήταν τόσος ώστε χρειάστηκε να ανοίξει και το Αττικόν για να μπουν οι υπόλοιποι (περίπου 150-200) θεατές!
- Εντυπωσιακό είναι ότι η ταινία ελκύει το ενδιαφέρον ακόμη και στις απογευματινές προβολές της καθώς καταμετρήθηκαν 100 εισιτήρια σε προβολή των 16.00! Σημαντικό επίσης ότι στην πέμπτη εβδομάδα προβολής της «Η νύχτα που ο Φερνάντο Πεσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη» δεν έχει «καθήσει». Από την περασμένη Πέμπτη προβάλλεται στις αίθουσες Αττικόν, Απόλλων, Τριανόν, Κηφισιά 2 στην Αθήνα και Π. Ζάννας στη Θεσσαλονίκη. Μαθαίνουμε επίσης ότι ενδέχεται να παιχτεί σε πολλές ακόμη πόλεις πανελληνίως, ενώ τον ερχόμενο Μάιο θα κυκλοφορήσει σε DVD από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Τέλος, σύμφωνα με τον παραγωγό της ταινίας Θάνο Λαμπρόπουλο,η «Νύχτα» θα κάνει την πρεμιέρα της στη Λισαβόνα στις 15 Σεπτεμβρίου.
- Φαίνεται ότι η προσωπικότητα του Καβάφη... προκαλεί τέτοια εγχειρήματα. Πριν από μερικά χρόνια ο Φίλιππος Φιλίππου έγραψε το βιβλίο «Οι τελευταίες μέρες του Κωνσταντίνου Καβάφη» με θέμα τη συνάντηση του αλεξανδρινού ποιητή με τον ιταλό ηγέτη του κινήματος του φουτουρισμού Φιλίπο Τομάζο Μαρινέτι. Μια συνάντηση που επίσης δεν έγινε ποτέ αλλά που δεν προκάλεσε σε κανέναν σύγχυση αφού το βιβλίο παρουσιαζόταν ως μυθιστόρημα. [Ι. ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 10 Απριλίου 2009 ]
- Τα πολλά κοινά σημεία του Κωνσταντίνου Καβάφη με τον Φερνάντο Πεσόα έγιναν αφορμή για μια φανταστική συνάντησή τους στο μυθοπλαστικό ντοκιμαντέρ του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου
- Και οι δύο έχασαν τον πατέρα τους νωρίς. Ο Αλεξανδρινός είδε οκτώ αδέλφια του να πεθαίνουν, ο Πορτογάλος τρία. Ήταν και οι δύο ομοφυλόφιλοι. Ήταν επίσης υπάλληλοι, ενώ υπήρξαν για ένα διάστημα μετανάστες. Η παράλληλη ζωή δύο μεγάλων ποιητών, του Κωνσταντίνου Καβάφη και του Φερνάντο Πεσόα αποκτά μια μυθοπλαστική σύνδεση, μέσα από μια φανταστική συνάντησή τους στις 21 Οκτωβρίου του 1929 πάνω στο υπερωκεάνιο «Saturnia» που πλέει στη Μεσόγειο και μαζεύει απ΄ όλα τα λιμάνια ανθρώπους που μεταναστεύουν με προορισμό τον Νέο Κόσμο. «Η ιδέα της ταινίας "Τη νύχτα που ο Φερνάντο Πεσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη" ξεκίνησε από την ουσιαστική συνάντηση του έργου των δύο ποιητών. Υπάρχουν πολλές συγκλίσεις, πολλοί κοινοί τόποι στο έργο τους» εξηγεί ο έμπειρος σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ Στέλιος Χαραλαμπόπουλος, η ταινία του οποίου κέρδισε το πρώτο κρατικό βραβείο και το βραβείο των κριτικών στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
- Είναι έκδηλες οι αναφορές και στο σήμερα μέσα από το καράβι «Saturnia» με το οποίο ταξιδεύουν οι δύο ήρωες το 1929 και είναι γεμάτο μετανάστες. Κάτι που δίνει την ευκαιρία στον σκηνοθέτη να μιλήσει για τη μετανάστευση που «είναι μια μετάβαση από τον χώρο της ιστορίας στον αμνήμονα τόπο» λέει. Και διαπιστώνει: «Ο μετανάστης καλείται να αποποιηθεί ρίζες, συλλογική μνήμη και ιστορική συνείδηση προκειμένου να ενταχθεί σε έναν νέο τόπο που εξασφαλίζει τις βιοτικές ανάγκες πολτοποιώντας όμως τις ιδιαιτερότητες, συνθλίβοντας την πολιτιστική και ιστορική ταυτότητα. Το υπερωκεάνιο "Saturnia" και κάθε "Saturnia" συμβολίζει τη φυγή από την πραγματικότητα, την αναζήτηση του ονείρου που μπορεί όμως να εξελιχθεί σε εφιάλτη του κραχ, όπως ακριβώς έγινε το 1929 και όπως γίνεται και σήμερα».
- Η ίδια η ποίηση των δύο μεγάλων αυτών ποιητών στάθηκε η αφορμή και η αφετηρία για την πραγματοποίηση αυτής της ταινίας. «Το παιχνίδι του πολυγραφότατου Πεσόα με την ετερωνυμία (χρησιμοποιούσε πολλά ψευδώνυμα) και του ολιγογράφου Καβάφη με τα ιστορικά προσωπεία είναι ακόμα ένα στοιχείο που έρχεται να προστεθεί στην ιδιαιτερότητα του έργου τους», λέει ο Στέλιος Χαραλαμπόπουλος. «Και ένας συναισθηματικός λόγος που έπαιξε ρόλο στην επιλογή μου ήταν πως δύο ελάχιστα ταξιδεμένοι άνθρωποι, που έζησαν την ταπεινή ζωή υπαλλήλου, φαντάστηκαν ένα ολόκληρο ποιητικό σύμπαν με το οποίο επικοινωνεί σήμερα όλος ο κόσμος»!
Γιατί το ντοκιμαντέρ βρίσκεται σε άνθηση την τελευταία δεκαετία; Γιατί προτιμά ο θεατής ένα ντοκιμαντέρ παρά ένα φιλμ με υπόθεση; - Νομίζω πως η εξέλιξη της τεχνολογίας σε συνδυασμό με τις πιο ευέλικτες συνθήκες παραγωγής- σε σχέση με τις ταινίες μυθοπλασίας- απελευθερώνει τους δημιουργούς και τους επιτρέπει με τους λιγότερους δυνατόν συμβιβασμούς να υλοποιήσουν τα οράματά τους. Το γεγονός πως στο ντοκιμαντέρ βρίσκει θέση το απρόβλεπτο, συχνά και το άρρητο, είναι αυτό που το διαφοροποιεί από τις «ταινίες με υπόθεση» και το φέρνει πιο κοντά στην ποίηση. Είναι μια λοξή ματιά πάνω σε πράγματα που είναι γύρω μας!
ΙΝFΟ: Η ταινία «Τη νύχτα που ο Φερνάντο Πεσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη» παίζεται στους κινηματογράφους «Απόλλων» και «Τριανόν».
Καβάφης - Πεσόα: δυο ζωές, ένας κόσμος 
Οικογένεια: Μεγαλώνουν και οι δύο στο περιβάλλον μιας φθίνουσας αριστοκρατίας, σε οικογένειες με κυρίαρχη, καθοριστική την παρουσία της μητέρας- και οι δύο θα χάσουν τον πατέρα τους σε πολύ τρυφερή ηλικία.
- Απώλειες: Ο Καβάφης θα δει να πεθαίνουν και τα οκτώ αδέλφια του, ενώ ο Πεσόα θα χάσει τρία αδέλφια προτού προλάβουν να κλείσουν την πρώτη δεκαετία της ζωής τους. Ο θάνατος της μητέρας θα είναι και για τους δύο η απώλεια του πιο αγαπημένου προσώπου.
- Μετανάστευση: Μετά τον θάνατο του πατέρα η οικογένεια Πεσόα μεταναστεύει στο Ντέρμπαν της Νότιας Αφρικής, η δε οικογένεια Καβάφη στο Λίβερπουλ κατ΄ αρχάς και στη συνέχεια στο Λονδίνο.
- Ομοφυλοφιλία: Καθόρισε τη ζωή και το έργο και των δύο.
- Επαγγελματικά: Υπάλληλος στο Γραφείο Άρδευσης ο Καβάφης, υπάλληλος ως μεταφραστής εμπορικής αλληλογραφίας ο Πεσόα.
- Ολιγογράφοι: Ο Φερνάντο Πεσόα όσο ζούσε εξέδωσε ελάχιστα γραπτά, όταν πέθανε βρέθηκαν σε μπαούλο του 27.453 χειρόγραφα. Ο Κωνσταντίνος Καβάφης αναγνώρισε μόνο 154 ποιήματά του, τα επιπλέον 75 ήταν ανέκδοτα και τα 27 αποκηρυγμένα από τον ίδιο.
- Συναντήθηκαν; Συνάντηση μεταξύ των δύο ποιητών δεν γνωρίζουμε να έγινε ποτέ, θα μπορούσε όμως να είχε γίνει. Λ.χ. όταν το 1906 ο 18χρονος τότε Πεσόα ερχόταν με το πλοίο από τη Νότια Αφρική, προκειμένου να εγκατασταθεί στη Λισσαβώνα. Τα πλοία που έκαναν τότε αυτό το ταξίδι σταματούσαν μια ολόκληρη μέρα στην Αλεξάνδρεια.
Του Παύλου Θ. Κάγιου, ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 16 Μαρτίου 2009
