Στο νοσοκομείο ο Νίκος Κούνδουρος

Θύμα άγριου ξυλοδαρμού - με σκοπό όπως φαίνεται τη ληστεία - έπεσε μέσα στο σπίτι του στο Μετς, χτες τα ξημερώματα, ο γνωστός σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος. Οι δράστες άρπαξαν 3.000 ευρώ από το χρηματοκιβώτιο του σκηνοθέτη, αφού πρώτα τον χτύπησαν βάναυσα.Ο 84χρονος σκηνοθέτης μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο «Γ. Γεννηματάς» και νοσηλεύεται προληπτικά στη Μονάδα Εντατικής Παρακολούθησης Εμφραγμάτων. Την ώρα που δέχτηκε την επίθεση, ο Νίκος Κούνδουρος έγραφε κείμενο αντίθεσης για το κινηματογραφικό νομοσχέδιο που έδωσε στη δημοσιότητα το ΥΠΠΟ-Τ. Μια μέρα πριν, συμμετείχε στη συγκέντρωση των «παλιών» του κινηματογράφου (Θόδωρος Αγγελόπουλος, Λευτέρης Ξανθόπουλος, Δήμος Αβδελιώδης, Κώστας Φέρρης, κ.ά.), κατά την οποία οι περισσότεροι σκηνοθέτες διατύπωσαν την πλήρη αντίθεσή τους στο σχέδιο νόμου και ο Νίκος Κούνδουρος ανέλαβε να συντάξει το κείμενο που θα υπέγραφαν όσοι διαφωνούν.

Ο «ιδεολόγος της αταξίας» ξεσκόνισε τις φωτογραφίες του

• Χωράνε 19 ταινίες σε 250 φωτογραφίες; Χωράει το έργο του Νίκου Κούνδουρου σε μια έκθεση φωτογραφίας; Σίγουρα όχι. Ομως το άρωμά του αναδύεται. Η αισθητική, η εικαστικότητά, η ιδιαίτερη γραφή του εκφέρεται με τις δυνατές εικόνες που ο ίδιος επέλεξε.

Το «Σημάδι της Αφροδίτης» («Μικρές Αφροδίτες») απέσπασε το 1963 το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Βερολίνου

Ουσιαστικά ο Νίκος Κούνδουρος επέλεξε κινηματογραφικά καρέ (negatif) μεγέθους μόλις 35 χιλιοστών και με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας τα μεγέθυνε και τα εκτύπωσε σε μεγάλο φορμά (50x120 εκατοστά), ώστε να αποτελούν αυτόνομους πίνακες φωτογραφικής τέχνης. Και το πέτυχε.

«Ονόμασα stop carre την έκθεση, με την ελπίδα ο θεατής να θελήσει να πατήσει κάποιο αόρατο κουμπί και να τις βάλει σε κίνηση. Κρέμασα το ημερολόγιο 50 χρόνων παιδεμού με τα σχήματα, το φως και τα σκοτάδια της δουλειάς μου. Καταθέτω τα κατακερματισμένα κομμάτια της ζωής μου στον κινηματογράφο...», εξηγεί ο ίδιος.

Οι 250 φωτογραφίες εκτίθενται σε τρεις διαφορετικούς χώρους: από απόψε (και έως 6/12) στο μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς 138, από την ερχόμενη Τετάρτη (και έως 16/1) στο μουσείο Γ. Γουναρόπουλου (Γ. Γουναρόπουλου 6 & Φρυγίας στα Ιλίσια) και από την 1η Δεκεμβρίου (έως 31/12) στη νέα στέγη της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, στο κτίριο «Λαΐς» (Ιερά Οδός 48 & Μεγ. Αλεξάνδρου).

Το μεγάλο αφιέρωμα στον Ελληνα σκηνοθέτη περιλαμβάνει και προβολές των ταινιών του και στους τρεις χώρους, ομιλίες για το έργο του, ακόμη και μουσικές εκδηλώσεις. Οπως η συναυλία της Ντόρας Μπακοπούλου την 1η Δεκεμβρίου στην Ταινιοθήκη (στις 8 μ.μ.), με το έργο «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα», που ο Μάνος Χατζιδάκις έχει αφιερώσει στον Νίκο Κούνδουρο.

Ο «ιδεολόγος της αταξίας», όπως ο ίδιος χαρακτηρίζει τον εαυτό του, εμφανίστηκε στον κινηματογράφο με τη «Μαγική πόλη» το 1954. Μας έδωσε 19 ταινίες, από τις οποίες αρκετές (όπως οι «Παράνομοι» ή το «Ποτάμι») απαγορεύτηκαν και ξεχάστηκαν δεκαετίες ολόκληρες σε αποθήκες. Ακόμη και ο αναγνωρισμένος «Δράκος», θυμόταν χθες, όταν πρωτοπαίχτηκε το 1956 κατέβηκε μετά από δύο κιόλας μέρες. «Για χρόνια ολόκληρα πλήρωνα στον Σπ. Σκούρα τα εισιτήρια που εγγυήθηκα ότι θα έκανα...», λέει.

«Για χρόνια πλήρωνα στον Σκούρα τα εισιτήρια που εγγυήθηκα ότι θα έκανα με τον "Δράκο"...», θυμήθηκε χθες ο Νίκος Κούνδουρος

Το 1963, όμως, ήρθε το «Σημάδι της Αφροδίτης», που απέσπασε στο φεστιβάλ του Βερολίνου το βραβείο σκηνοθεσίας, καθώς και το βραβείο της διεθνούς Ενωσης Κριτικών. «Και έγινα πλούσιος», είπε ο Νίκος Κούνδουρος. Περιέγραψε γλαφυρότατα πώς διαπραγματεύτηκε με τους Γερμανούς την πώλησή της. Ξεναγώντας μας, πάντως, στην έκθεση αποκαλύφθηκε μπροστά στις φωτογραφίες μιας άλλης ταινίας, του «Μπάιρον, μπαλάντα για ένα δαίμονα» (1992). «Ο,τι και να λένε, θεωρώ πως είναι ό,τι καλύτερο έχω κάνει...».

Τις φωτογραφίες τις «πείραξε», τις «διόρθωσε», όπως είπε. Σε κάποιες αφαίρεσε κάτι, ένα πρόσωπο για παράδειγμα, και σε άλλες πρόσθεσε. «Εβγαλα ότι δεν μου άρεσε και χωρίς σκόνη και παράσιτα τις παραδίδω...».

Η έκθεση, την οποία συνδράμει και η Διεθνής Συνομοσπονδία Κινηματογραφικών Αρχείων (FIAF), συνοδεύεται από ομώνυμο λεύκωμα (εκδόσεις Ergo).

Στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος ενδιαφέρον παρουσιάζει και το κινηματογραφικό αφιέρωμα (σε συνεργασία με το Ιδρυμα Μελίνα Μερκούρη), που εστιάζει στην ασπρόμαυρη περίοδο του δημιουργού. Πλαισιώνεται από μια επιλογή ταινιών (Ντασσέν, Μανθούλη, Θέου, Κύρου, Κακογιάννη, Γρηγορίου κ.ά.), οι οποίες «αποτυπώνουν την εμφάνιση του πρώτου κύματος του εγχώριου σινεμά d' auteur», σύμφωνα με τη γενική γραμματέα της Ταινιοθήκης, αναπλ. καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαρία Κομνηνού. «Ηδη από τη δεκαετία του '50 της μετεμφυλιακής Ελλάδας, τα τρομερά αυτά παιδιά του πρώτου κύματος της κινηματογραφοφιλίας, συναντούν τους Τσαρούχη, Χατζιδάκι, Μαργαρίτα Λυμπεράκη, Θεοδωράκη και Βασιλικό και αρχίζει η πρώτη άνοιξη του ελληνικού κινηματογράφου», τόνισε.

* Info: είσοδος ελεύθερη και στους τρεις χώρους. Πληροφορίες: μουσείο Μπενάκη τηλ.: 210-3453111, Ταινιοθήκη τηλ.: 210-3609695, Μουσείο Γουναρόπουλου τηλ.: 210-7487657.

• Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2009

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ «ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ»

Η ταινία του Νίκου Κούνδουρου, που λογοκρίθηκε το 1958, για πρώτη φορά στον «Ζέφυρο».

Μαρία Κατσουνάκη, Η Καθημερινή, 11/06/2008

Καταγράφηκε στη φιλμογραφία του ως η τρίτη κατά σειρά ταινία, αμέσως μετά το «Δράκο» και πριν από «Το ποτάμι», μόνο που ελάχιστοι πρόλαβαν να τη δουν να προβάλλεται. «Ενα επεισόδιο παρμένο από τα ψιλά των εφημερίδων εκείνης της εποχής, πρόσβαλε τη Βασιλική Χωροφυλακή και το ασικλίκι της εξουσίας» και «Οι Παράνομοι», γυρισμένοι το 1958, απαγορεύτηκαν και χάθηκαν από τις αίθουσες για 50 χρόνια. Αύριο το λησμονημένο δημιούργημα του Νίκου Κούνδουρου θα δώσει την πρεμιέρα του στον «Ζέφυρο». Οι ήρωες της ταινίας, εξεγερμένοι Ελληνες, υπολείμματα των παλιών ληστοφυγόδικων και των ανταρτών του εμφυλίου, παγιδευμένοι στους βράχους των θεσσαλικών μετεώρων, παλεύουν να ξεφύγουν από την παγίδα της προσωπικής ζωής τους, αλλά και των χωροφυλάκων που τους έχουν περικυκλώσει.

Τι προκάλεσε την επέμβαση της λογοκρισίας της εποχής; Η σκηνή όπου οι χωροφύλακες εξοντώνουν έναν φυγόδικο την ώρα της παράδοσης. Ζήτησαν από τον Κούνδουρο να την αφαιρέσει. Ο σκηνοθέτης αρνήθηκε και η ταινία πρόλαβε να ζήσει μία μόνο εβδομάδα... Συμμετείχε όμως στο Διεθνές Φεστιβάλ του Βερολίνου, αποσπώντας εγκωμιαστικές κριτικές: «Ο σκηνοθέτης προβάλλει, θαρραλέα και χωρίς έλεος, την ερημιά και την εγκατάλειψη των ανθρώπων του μέσα σ’ ένα σκληρό κόσμο, που στο κάτω κάτω είναι και δικός μας κόσμος» (Die Zeit, Αμβούργο). Ολα τα αποσπάσματα -και είναι πολλά- που αλιεύσαμε από το βιβλίο του Γιάννη Σολδάτου «Οδύσσειες σωμάτων», μια εμπεριστατωμένη μονογραφία του Ν. Κούνδουρου, εστιάζουν στην «άγρια ομορφιά του απειθάρχητου τοπίου», «στην πλαστικότητα και υπέροχη φωτογραφία του φυσικού ντεκόρ», αντιπαραβάλλοντας τον πρωτογονισμό της εικόνας στο «εντελώς σύγχρονο κινηματογραφικό ύφος».

Η μεταπολεμική ελληνική κοινωνία, της δεκαετίας του ’50, ήταν γεμάτη ανοιχτές πληγές και πυκνά σκοτάδια. «Από πείσμα και από αφέλεια προσπάθησα να αγγίξω τις ανοιχτές πληγές, χωρίς να έχω καταλάβει πως ο πιο γρήγορος δρόμος για να βγούμε από την καταχνιά ήταν η λήθη, για νικητές και για νικημένους», λέει ο Ν. Κούνδουρος. Γύρισε τους «Παράνομους» στα έρημα τότε Μετέωρα, αρχίζοντας τον Αύγουστο με 42 βαθμούς και ολοκληρώνοντας τον Δεκέμβριο «με ένα δαιμονισμένο κρύο και βροχές». «Αναζητούσα στις σιωπές να πάρουν τη θέση των λόγων που δεν μπορούσαν να ειπωθούν». Πενήντα χρόνια αργότερα οι αναμνήσεις στοιχειώνουν ακόμη τον σκηνοθέτη:

«Η ολοκληρωτική κατάρρευση του αγώνα, δηλαδή του ονείρου που έθρεψε ένα λαό ταπεινωμένο από τις συνεχείς ήττες. Η ήττα υπήρξε οριστική και ανελέητη. “Οι Παράνομοι” είναι μια μικρή ελάχιστη ίσως φωνή για να εμποδίσει τη λησμονιά να ακυρώσει τους ήρωες τόσων και τόσων αγώνων», σχολιάζει στην «Καθημερινή».

Γιατί αποφάσισε να συναινέσει στην επαναπροβολή της ταινίας; «Αναθάρρησα με την απρόσμενη επιτυχία που είχε η επανέκδοση του “Δράκου” και έτσι λευτέρωσα τους “Παράνομους” και τους παρέδωσα στα χέρια της “New Star” και του Βελισσάριου Κοσσυβάκη, ο οποίος έχει το σύνολο του έργου μου. Εμπιστεύομαι την κρίση του και την άποψή του ότι ο κινηματογράφος δεν έχει προκαλέσει ακόμα κορεσμό στο μεγάλο κοινό και έχει πάντοτε τις δυνατότητες να επανέρχεται αναζητώντας αφενός ένα καινούργιο κοινό και αφετέρου να προσφέρει στους θεατές που είναι συνομήλικοι του “Δράκου” αισθήσεις άλλων εποχών».

Info: Η μουσική της ταινίας είναι του Μάνου Χατζιδάκι. Ο Νίκος Κούνδουρος εκτός από τη σκηνοθεσία και το σενάριο έχει επιμεληθεί και τα σκηνικά - κοστούμια. Πρωταγωνιστούν: Τίτος Βανδής, Πέτρος Φυσσούν, Νέλλη Αγγελίδου, Ανέστης Βλάχος. Η παραγωγή είναι της Φίνος Φιλμ.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ: «ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ ΜΥΡΙΖΟΥΝ ΠΙΑ ΠΑΡΑΚΜΗ»

Για πρώτη φορά, από τη Πέμπτη, θα παιχτεί ολόκληρη η ταινία «Οι παράνομοι» του Νίκου Κούνδουρου με το μοντάζ που είχε κάνει ο ίδιος και όχι όπως την είχε πετσοκόψει η λογοκρισία

Ο Νίκος Κούνδουρος, χειμαρρώδης πάντα (και στα 82 του) μιλάει για το νέο μοντάζ που έκανε στην ταινία που είχε γυρίσει για τον Εμφύλιο, «Παράνομοι» και για τους «δολοφόνους του ελληνικού σινεμά.

«”Oι παράνομοι” είναι η ταινία της οργής. Η Αντίσταση μετά τον Εμφύλιο είχε πνιγεί, οι τρόποι έκφρασης των αγωνιστών είχαν καταργηθεί κάτω από τη βία ενός αστυνομικού κράτους. Θέλησα να αποτίσω ένα φόρο τιμής στον αντάρτη των βουνών, στον ταπεινωμένο, στον εξευτελισμένο, στον αγνοημένο Έλληνα που κράτησε ψηλά τη Ρωμιοσύνη»!

Λόγια του πατριάρχη του ελληνικού κινηματογράφου Νίκου Κούνδουρου, δημιουργού της ταινίας «Οι παράνομοι»- με director΄s cut ξανά στη μεγάλη οθόνη- ο οποίος εξακολουθεί να παραμένει «ενάντιος σε κάθε μορφή εξουσίας που μόνο βία ασκεί στη ζωή και στα όνειρά μας».

Τρεις φυγάδες, παράνομοι για διαφορετικούς λόγους ο καθένας- ο ένας είναι αντάρτης και κυνηγημένος, ο δεύτερος σκότωσε τον αδελφό του και ο τρίτος τον άνθρωπο που έγινε αιτία να κάψουν οι Γερμανοί να χωριό- είναι οι ήρωες της τρίτης ταινίας του... [ Του Παύλου Θ. Κάγιου, Τα Νέα, 10/6/2008]

Νίκος Κούνδουρος «Μικρές Αφροδίτες»

Ο Νίκος Κούνδουρος υπογράφει τη σκηνοθεσία της δραματικής κοινωνικής ταινία «Μικρές Αφροδίτες». Κάπου στην Ελλάδα, το 2000 π.Χ., μια ομάδα βοσκών κατεβαίνει από τα βουνά αναζητώντας νέους βοσκότοπους. Χάνοντας το δρόμο τους, συναντούν κάποιες γυναίκες ψαράδων, που οι άντρες τους είναι στη θάλασσα. Ανάμεσα στον Σκύμνο, τον νεαρό γιο ενός βοσκού και τη Χλόη, μια δωδεκάχρονη κοπέλα, γεννιέται ένας σύντομος και βίαιος έρωτας. Τα παιχνίδια των δύο εφήβων ξυπνούν τον πόθο στον Λύκα, έναν μουγκό βοσκό ο οποίος καταφέρνει να κερδίσει τη Χλόη. Μην μπορώντας να συμβιβαστεί με την πικρή γεύση της προδοσίας, ο Σκύμνος αφήνεται να τον πάρουν τα κύματα... Παίζουν: Ντίνος Ηλιόπουλος, Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, Γιάννης Αργύρης, Θανάσης Βέγγος, Στέφανος Στρατηγός, Ανέστης Βλάχος, Αντρέας Ντούζος, Ζαννίνο, Θόδωρος Ανδριανόπουλος, Μαρίκα Λεκάκη, Φρίξος Νάσου, Κώστας Σταυρινουδάκης, Αλέκος Τζανετάκος (Τρίτη, 8/4, ΕΤ-1, 24.00)

Σενάριο: Βασίλης Βασιλικός, Κώστας Σφήκας, από το Δάφνις και Χλόη του Λόγγου και τα Ειδύλλια του Θεοκρίτου. Φωτογραφία: Giovanni Variano. Σκηνικά-Κοστούμια: Νίκος Κούνδουρος. Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος. Μοντάζ: Γιώργος Τσαούλης. Ηθοποιοί: Κλεοπάτρα Ρώτα (Χλόη), Ελένη Προκοπίου (Άρτα), Τάκης Εμμανουήλ (Τσάκαλος), Βαγγέλης Ιωαννίδης (Σκύμνος), Ζαννίνο (αρχηγός των βοσκών), Ανέστης Βλάχος (ένας βοσκός), Κώστας Παπακωνσταντίνου (Λύκας), Βασίλης Καΐλας. Παραγωγή: Ανζερβός, Μίνως Φιλμ. Διάρκεια: 88 λεπτά. Ασπρόμαυρη. Βραβείο σκηνοθεσίας και βραβείο καλύτερης ταινίας Διεθνούς Ένωσης Κριτικών στο Φεστιβάλ Βερολίνου 1963. Βραβείο καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, μουσικής και κριτικών στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 1963. (Ο σκηνοθέτης, προσφάτως, άλλαξε τον τίτλο της ταινίας σε: Το σημάδι της Αφροδίτης.)

Ο Νίκος Κούνδουρος γεννήθηκε στον 'Αγιο Νικόλαο Κρήτης το 1926. Σπούδασε ζωγραφική και γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Οι δύο πρώτες του ταινίες ΜΑΓΙΚΗ ΠΟΛΗ (1954), και Ο ΔΡΑΚΟΣ τον καθιέρωσαν με το πέρασμα του χρόνου ως έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες σκηνοθέτες. Έχει σκηνοθετήσει 11 ταινίες που έχουν όλες συμμετάσχει και βραβευθεί σε ελληνικά και διεθνή φεστιβάλ (Φεστιβάλ Βενετίας, Βερολίνου κ.λπ.). Διετέλεσε Πρόεδρος της Εταιρίας Ελλήνων Σκηνοθετών.

Νίκου Κούνδουρου «Ο δράκος»

Ο Νίκος Κούνδουρος υπογράφει τη σκηνοθεσία της ελληνικής δραματικής ταινίας «Ο δράκος». Παραμονή Χριστουγέννων. Ενας μοναχικός κι ασήμαντος υπαλληλάκος, ο Θωμάς, ανακαλύπτει ξαφνικά ότι μοιάζει με τον φοβερό «δράκο της Αθήνας», έναν αδίστακτο κακοποιό που καταζητείται από την αστυνομία. Στην αρχή τα χάνει κάπως, αλλά στη συνέχεια δέχεται να υποδυθεί το ρόλο του «δράκου» και ως τέτοιος γίνεται αποδεκτός από τα μέλη μιας συμμορίας του υποκόσμου. Η συμμορία, με αρχηγό τον Χοντρό, συχνάζει σ' ένα λαϊκό καμπαρέ και ετοιμάζει ένα μεγάλο κόλπο: Την κλοπή ενός στύλου από το ναό του Ολυμπίου Διός και τη διάθεσή του σε ξένους αγοραστές. Οταν αποκαλύπτεται όμως ότι ο Θωμάς δεν είναι ο πραγματικός δράκος, τα μέλη της συμμορίας που τον πίστεψαν νιώθουν ότι προδόθηκαν και εξεγείρονται... Παίζουν: Ντίνος Ηλιόπουλος, Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, Γιάννης Αργύρης, Θανάσης Βέγγος, Στέφανος Στρατηγός, Ανέστης Βλάχος (Τρίτη, 1/4, ΕΤ-1, 24.00).