Οικολογικό υπερθέαμα και μια «πολύ τζαζ» σχέση

• Η ταινία-έκπληξη του Πάνου Χ. Κούτρα «Στρέλλα», αντίπαλον δέος στο κινηματογραφικό γεγονός της χρονιάς
  

ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου 2009

Εφτασε λοιπόν η κινηματογραφική στιγμή της χρονιάς· αν όχι της δεκαετίας. Το «Αvatar», η πολυσυζητημένη και πολυδιαφημισμένη ταινία του Τζέιμς Κάμερον, γυρισμένη με την πιο προηγμένη τεχνολογία που μπορεί να αντιληφθεί ο ανθρώπινος νους, διανέμεται σε 22 αίθουσες τρισδιάστατων προδιαγραφών και σε 54 δισδιάστατων σε ολόκληρο το πανελλήνιο.

Από προχθές διεκδικεί επίσης τρία βραβεία στις επερχόμενες Χρυσές Σφαίρες: ταινίας, σκηνοθεσίας και μουσικής ( Τζέιμς Χόρνερ ). Το φιλμ έχει προωθηθεί ως η «απόλυτη κινηματογραφική εμπειρία»· ένα εγχείρημα που πηγαίνει πολλά βήματα μπροστά τη CG τεχνολογία (σχετικό κείμενο στη σελ. 19). Πραγματικά, το filmmaking αυτής της ταινίας είναι μια πραγματική εμπειρία και κάποια στοιχεία της - όπως οι Σπόροι του Ιερού Δέντρου που θυμίζουν φωσφορίζουσες μέδουσες, ενώ αιωρούνται... δίπλα σου- σού κλέβουν την καρδιά και σου φέρνουν δάκρυα στα μάτια.

Βέβαια, ο Κάμερον ανέκαθεν ήταν «σκηνοθέτης εμπειριών». Αρκεί να θυμηθεί κάποιος τον «Εξολοθρευτή 2: Ημέρα της κρίσης» που στην εποχή του (1991) ήταν η ακριβότερη ταινία που παρήγαγε ποτέ το Χόλιγουντ. ΄Η τον «Τιτανικό», για τον οποίο τα σχόλια περιττεύουν. Επομένως, με τα 14 χρόνια που χρειάστηκαν για να γυριστεί το «Αvatar» έτσι όπως ακριβώς το ήθελε ο ίδιος, η επιτυχία της ταινίας στον τομέα της τεχνολογίας ήταν κατά κάποιον τρόπο δεδομένη. Αρα, αυτό που μένει είναι να ελέγξεις αν υπάρχει μια βαθύτερη φιλοσοφία πίσω από το υπερθέαμα: Υπάρχει. Και με το παραπάνω.

Κατ΄ αρχάς να δούμε πού παραπέμπει ο όρος Αvatar: πρόκειται για τηλεχειριζόμενα σώματα- κάτι σαν μείγμα ανθρώπινου με εξωγήινο DΝΑ- που κατασκευάζονται για να εξυπηρετήσουν «δουλειές» των Αμερικανών. Μέσω προηγμένης τεχνολογίας η συνείδηση του γήινου μεταφέρεται σε ένα υβρίδιο ανθρώπων και ιθαγενών ανθρωποειδών ενός πλανήτη ονόματι Πανδώρα, ο οποίος παράγει ένα ορυκτό αξίας 20 εκατ. δολαρίων το κιλό. Οι Νa΄vi- τεράστια ανθρωποειδή όντα με μπλε δέρμαδιόλου τυχαία θυμίζουν ιθαγενείς Ινδιάνους της Αμερικής ή του Αμαζονίου. Και φυσικά η Αμερική θα κάνει ό,τι μπορεί για να καρπωθεί τον ορυκτό πλούτο τους μετατρέποντας σε Αvatar έναν παράλυτο ναυτικό (Σαμ Γουόρδινγκτον) που θα εισχωρήσει στην κοινωνία των Νa΄vi ως μυστικός πράκτορας. Φθάνουμε έτσι στην πραγματική δύναμη της ταινίας. Γιατί όλο αυτό το υπερσύγχρονο υπερθέαμα στην πραγματικότητα είναι μια αλληγορία κατά της αμερικανικής υπερδύναμης, μια υπερπαραγωγή αριστερο-οικολογικών αντιλήψεων- όσο οξύμωρο και αν ακούγεται. Για να υπερασπιστούν τον τόπο τους οι Νa΄vi πολεμούν τα ορμητικά ελικόπτερα του αμερικανικού στρατού με βέλη, όπως οι Ιρακινοί έριχναν τσουγκράνες στα αμερικανικά αεροπλάνα στον πόλεμο του Ιράκ. Ο καταπράσινος πλανήτης, του οποίου ο παλμός είναι ένα τεράστιου μεγέθους δέντρο, γίνεται σκόνη από τα πυρά των Αμερικανών και ο μυστικός πράκτορας μετατρέπεται σε ηγέτη του λαού, που θα βοηθήσει τους Νa΄vi να ορθοποδήσουν. Ο Κάμερον έφτιαξε ένα παραμυθένιο σύμπαν καταστροφής που καταδικάζει τον πόλεμο και το έκανε μέσω της απόλυτης χολιγουντιανής πολεμικής μηχανής. Για αυτό αγαπήσαμε την ταινία· και όχι επειδή την είδαμε με τα σούπερ μαύρα γυαλιά, τρισδιάστατη.

* Για τη «Στρέλλα» (2009, Ελλάδα), τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του Πάνου Χ. Κούτρα, είχαμε γράψει με αφορμή την προβολή της στο Ρanorama του εφετινού Φεστιβάλ Βερολίνου. Στρέλλα είναι το όνομα μιας « και πολύ τζαζ » transsexual, όπως ακούμε την ίδια να λέει (την υποδύεται η πραγματική transsexual Μίνα Ορφανού). Στη σχέση που αναπτύσσει με έναν αποφυλακισμένο για φόνο (Γιάννης Κοκιασμένος) βρίσκεται το μεδούλι της ταινίας· μιας ταινίας που ξεπερνά κατά πολύ τα όριά της καθώς, μέσα στο αλφαδιασμένο σενάριο του ίδιου του Κούτρα, βρίσκονται καλά κρυμμένα μυστικά που ναι μεν σε αιφνιδιάζουν αλλά ποτέ δεν σε σοκάρουν. Σεβόμενοι, όχι μόνο την έκκληση του σκηνοθέτη αλλά και τους αναγνώστες αυτών των γραμμών, δεν θα προδώσουμε την καυτή ανατροπή της ιστορίας, αρκούμενοι μόνον στο ότι στο πρόσωπο της transsexual ο πρώην κατάδικος δεν θα βρει μόνον τον έρωτα, αλλά και κάτι που είχε χάσει εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Ο Κούτρας ακουμπά το μαχαίρι στο κόκαλο, αλλά ξέρει ακριβώς τι θέλει να πει και έχει χιούμορ, χωρίς ποτέ να ξεφτιλίζει το θέμα του. Δεν υπάρχει οργή στην ταινία. Το αντίθετο. Υπάρχει μια έντονη ανάγκη συμφιλίωσης και αγάπης.

ΣΤΙΣ ΑΙΘΟΥΣΕΣ

▅ «Βασίλισσα Βικτωρία: Τα χρόνια της νιότης» («Τhe young Victoria», ΗΠΑ, 2009) του Ζαν Μαρκ Βαλέ. Θυμίζοντας αρκετά το ύφος της «Δούκισσας» με την Κίρα Νάιτλιπου είδαμε πέρυσι, η τελευταία ταινία για τη βασίλισσα Βικτωρία της Αγγλίας πάνω απ΄ όλα δίνει βήμα στην Εμιλι Μπλαντνα κολυμπήσει στα βαθιά νερά των πρωταγωνιστών με έναν δύσκολο ρόλο, ο οποίος την οδήγησε ως τις Χρυσές Σφαίρες. Σε γενικές γραμμές το φιλμ δεν προσθέτει κάτι ιδιαίτερο στο είδος του, ακολουθώντας τις προδιαγραφές ανάλογων ταινιών εποχής με χορούς, δείπνα, δαντέλες και «μαχαιρώματα» στην πλάτη. Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας πάντως, η οποία αναφέρεται στην εποχή που η Βικτωρία βρισκόταν στο επίκεντρο της βασιλικής διαμάχης για τον θρόνο της βασίλισσας, είναι η σχέση της με τον Αλμπερτ, ανιψιό του βασιλιά Λεοπόλδου του Βελγίου, με τον οποίο ανέπτυξε δεσμό ζωής. Ο Ρούπερτ Φρεντπου τον υποδύεται «κλέβει» την παράσταση.

▅ «Change of plans» («Le code a change», Γαλλία, 2009) της Ντανιέλ Τομσόν. Χαριτωμένη κωμωδία δωματίου πάνω στις σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στους συνδαιτυμόνες ενός δείπνου. Το παρακολουθείς και το ξεχνάς αμέσως. Με τους Ντανί Μπουν, Καρίν Βιαρ, Μαρίνα Φουά, Εμανουέλ Σενιέ.(Απορίας άξιον πάντως είναι το πώς μια γαλλική ταινία προβάλλεται στην Ελλάδα με αγγλικό τίτλο!)

▅ «Ηρθε ο έρωτας στην πόλη» («Νew in town», 2009, ΗΠΑ). Κωμωδία με τηΡενέ Ζελβέγκερ, που διαβάζουμε ότι έχει αποτύχει όπου κι αν παίχτηκε, λόγος για τον οποίο η εταιρεία διανομής της προτίμησε να μην την παρουσιάσει σε δημοσιογραφική προβολή.

• «Κουζίνα με ψυχή» («Soul kitchen», Γερμανία, 2009)

Απροσδόκητη στροφή του Φατίχ Ακίν («Η άκρη του παραδείσου») στην κωμωδία, με πυρήνα τη σχέση δύο ελληνικής καταγωγής αδελφών στο σύγχρονο Αμβούργο. Ο μικρότερος (Ανταμ Μπουσδούκος) προσπαθεί να συντηρήσει το εστιατόριο που έχει με κόπο ανοίξει, την ώρα που ο μεγαλύτερος (Μόριτζ Μπλάιμπτροϊ), ένα καλό παιδί με κακές συνήθειες, τον προσεγγίζει όταν αποφυλακίζεται. Εξαιρετικά δραστήρια ταινία, στην οποία το δράμα συναντά γλυκά την κωμωδία, με φόντο κυρίως το εστιατόριο, έναν αχανή χώρο που συχνά θυμίζει θεατρικό σκηνικό και στον οποίο οι ηθοποιοί παίζουν με γνήσια ελευθερία. Ηighlight ο Μπίρολ Ουνέλ στον ρόλο ενός επαγγελματία σεφ, ο οποίος έχει κληθεί να σώσει το εστιατόριο από την παρακμή και δεν σηκώνει μύγα στο σπαθί του. Γενικότερα όμως οι ερμηνείες είναι υποδειγματικές. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί ο Μπλάιμπτροϊ, βέρος Γερμανός, με μόνο όπλο για την απόδοση του ρόλου ενός Ελληνα τα σκούρα χαρακτηριστικά του. Και κάτι τελευταίο: όσοι πάνε να δουν την ταινία καλό θα ήταν να παραμείνουν ως την ολοκλήρωση των πιο πρωτότυπων τίτλων τέλους που έχω δει τα τελευταία χρόνια.

Αριστα μόνο στην εικόνα

• Αντίθετα η ταινία του Φατίχ Ακίν απευθύνεται στο συναίσθημα

Του Παναγιωτη Παναγοπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 17/12/2009

• Avatar**1/2. ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ. Σκηνοθεσία: Τζέιμς Κάμερον. Ερμηνείες: Σαμ Γουόρδινγκτον, Ζόε Σαλντάνα, Σιγκούρνεϊ Γουίβερ, Στίβεν Λανγκ

• Soul kitchen****ΚΩΜΩΔΙΑ. Σκηνοθεσία: Φατίχ Ακίν. Ερμηνείες: Αδάμ Μπουσδούκος, Μόριτς Μπλάιμπτροϊ

ΚΡΙΤΙΚΗ. Δύο ταινίες με εντελώς διαφορετική αντίληψη κεντρίζουν το ενδιαφέρον αυτή την εβδομάδα, πέρα από την Ελληνίδα «Στρέλλα». Το «Avatar», το οποίο ετοίμαζε ο Τζέιμς Κάμερον για περισσότερα από δέκα χρόνια, υποτίθεται ότι θα ήταν η ταινία που θα αλλάξει τον κινηματογράφο. Πιθανότατα είναι, αλλά μόνο σε ό,τι αφορά το τεχνικό κομμάτι. Το «Avatar» είναι πραγματικά εντυπωσιακό στην επεξεργασία της εικόνας, όπως και στο πώς διαχειρίζεται το 3D. Τόσο στα εφέ, όσο και στην τρισδιάστατη εικόνα, είναι ό,τι καλύτερο έχει δημιουργηθεί ποτέ από τους τεχνικούς των υπολογιστών. Ο κινηματογράφος όμως δεν είναι μόνο εφέ. Είναι κυρίως ιστορία, σενάριο και περιεχόμενο. Σ’ αυτά όμως το «Avatar» όχι μόνο καινούργια πράγματα δεν φέρνει, αλλά επαναλαμβάνει τετριμμένες συνταγές χωρίς ίχνος φρεσκάδας. Είναι ένας συνδυασμός περιπέτειας και ερωτικής ιστορίας, με επιφανειακά στοιχεία οικολογικής και αντιπολεμικής συνείδησης. Ο Κάμερον είναι σπουδαίος τεχνίτης, όμως το «Avatar» είναι η ταινία του που θα θυμόμαστε περισσότερο για τις προσδοκίες που δημιούργησε, παρά για το τελικό αποτέλεσμα.

Χωρίς τεχνικούς εντυπωσιασμούς, αλλά με ψυχή και καρδιά, ο Φατίχ Ακίν συνεχίζει να δημιουργεί ταινίες που απευθύνονται στο ανθρώπινο συναίσθημα γιατί φτιάχνονται μέσα απ’ αυτό. Το «Soul kitchen» είναι μια ταινία που διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά των ταινιών του Ακίν, αλλά και γέλιο, καθώς είναι μια πολύ επιτυχημένη κωμωδία. Με συνεργάτη στο σενάριο τον πρωταγωνιστή του, Αδάμ Μπουσδούκο, ο Ακίν έχει κάνει μια εξαιρετικά αποτελεσματική κωμωδία καταστάσεων, που σατιρίζει και τα χούγια του χαρακτηριστικού τύπου του Ελληνάρα, μέσα από απίθανες και αστείες καταστάσεις.

Ακολουθώντας τον δρόμο της καρδιάς

Μια κωμωδία με στυλ και άποψη για τη ζωή και μείξη φυλών, χρωμάτων, γούστων και ήχων από τον Φατίχ Ακίν

• Του Δημητρη Mπουρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 06/12/2009
  

Το «Soul Kitchen» είναι μια κωμωδία από θραύσματα μικρών καθημερινών προσωπικών δραμάτων, στην οποία ο σκηνοθέτης Φατίχ Ακίν αυτοσχεδιάζει με εικόνες, ήχους και ρυθμούς για την πληγωμένη καρδιά ενός φίλου του. Μισός Τούρκος, μισός Γερμανός ο Ακίν. Μισός Ελληνας, μισός Γερμανός ο επιστήθιος φίλος του και πρωταγωνιστής της ταινίας Αδάμ Μπουσδούκος. Το «Soul Kitchen» είναι ένα ξέφρενο remix χρωμάτων, μουσικών και φυλών με φόντο τη δεύτερη (ή μήπως την πρώτη;) πατρίδα και των δυο τους. Ενα τραγούδι από μια άκρη της πόλης του Αμβούργου, από μια παλιά αποθήκη που τώρα στεγάζει το Soul Kitchen: το εστιατόριο του δύστυχου Ζήνου Καζαντζάκη.

Στη ζωή του Ζήνου όλα πηγαίνουν χάλια. Η πλούσια Γερμανίδα φίλη του, η Ναντίν, αποφασίζει να μετακομίσει στη Σαγκάη, ενώ ένα ξαφνικό πρόβλημα υγείας με τη μέση του τον αναγκάζει να προσλάβει μάγειρα στο μαγαζί. Ο νέος σεφ είναι ένας μποέμ με τσιγγάνικο αίμα και γκουρμέ απόψεις. «Με τον ίδιο πενιχρό προϋπολογισμό σου, αντί για είκοσι πιάτα με την ίδια γεύση τηγανισμένου λαδιού, μπορώ να σου φτιάξω πέντε ξεχωριστές προτάσεις για τη γεύση», λέει ο σεφ στον Ζήνο και τον πείθει.

Must στέκι

Το φαγητό είναι σαν την τέχνη, που απαιτεί καλλιεργημένο γούστο για να την απολαύσεις κι έτσι η αλλαγή στην κουζίνα του Ζήνου φέρνει την καταστροφή. Πρόσκαιρα, γιατί σύντομα τα πράγματα θα αλλάξουν. Σαν από θαύμα το Soul Kitchen, που είναι σαν μια μείξη εστέτ και αντεργκράουντ απόψεων για τη ζωή, θα γίνει ένα must στέκι του Αμβούργου. Ετσι, θα ανοίξει η όρεξη ενός μεσίτη, παλιού συμμαθητή του Ζήνου, που θέλει να αγοράσει το μαγαζί για να εκμεταλλευθεί την αξία της γης που ανεβαίνει σαν φούσκα στα ύψη.

Στο λίμιτ απ της επαγγελματικής του επιτυχίας ο Ελληνας, που είναι αισθηματίας, αποφασίζει να παρατήσει το Soul Kitchen και να πετάξει για την Κίνα για να βρει το άλλο μισό της καρδιάς του. Ο Ζήνος αφήνει το εστιατόριο στον αδελφό του Ηλία, που είναι κατάδικος για κλοπές και βγαίνει τα Σαββατοκύριακα με άδεια, και ετοιμάζει τις βαλίτσες του. Στο αεροδρόμιο έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τη Ναντίν, η οποία μόλις επέστρεψε στη Γερμανία αγκαζέ με έναν Κινέζο. Η κακοδαιμονία του Ζήνου δεν έχει τελειωμό: ο τζογαδόρος Ηλίας χάνει στο πόκερ το Soul Kitchen. H ιστορία τους, όμως, δεν τελειώνει εδώ. Ο Ακίν θα έκανε τα πάντα για ένα χάπι εντ. Αλλωστε, κινηματογραφεί κωμωδία μέσα κι έξω από την παλιά αποθήκη, που θυμίζει άλλοτε σταθμό τρένου σε ταινία γουέστερν κι άλλοτε αυλή των θαυμάτων.

Ο Ελληνας γείτονας

Το «Soul Kitchen» είναι μια κατάθεση φιλίας του Ακίν προς τον Μπουσδούκο, με τον οποίο μεγάλωσε μαζί σε μια γειτονιά μεταναστών του Αμβούργου. Είναι κι ένα φαντασιακό σταυροδρόμι όπου συναντιούνται οι απόηχοι από δύο παλαιότερες ταινίες του: το «Βαθιά, κοφτά, ανθρώπινα» και ο «Ηχος της Πόλης».

Στην πρώτη ο Ακίν αφηγείται την ιστορία ενός Τούρκου, ενός Ελληνα κι ενός Σέρβου στους κακόφημους δρόμους του Αμβούργου. Ο Τούρκος βγαίνει από τη φυλακή ορκισμένος να μην ξαναμπλέξει. Ο Ελληνας είναι ένας μικροαπατεώνας που δεν λέει να πάρει τη ζωή στα σοβαρά. Ο Σέρβος, ο φανφαρόνος της παρέας που ονειρεύεται τη μεγάλη ζωή, ανοίγει δουλειές με την αλβανική μαφία παρασύροντας και τον Ελληνα. Η κάθοδος των δύο προς τον σκληρό υπόκοσμο θα είναι μοιραία για ολόκληρη την παρέα. Ο Ακίν χειρίζεται την ηθογραφία εξαιρετικά, μιμούμενος τον Σκορσέζε στους «Κακόφημους δρόμους».

Η δεύτερη ταινία είναι ένα ντοκιμαντέρ για τα υπόγεια μουσικά ρεύματα της σημερινής Κωνσταντινούπολης, που έχει το βλέμμα της στη Δύση και την άκρη της ψυχής της στη μακρινή Ανατολή. Εδώ, ο Ακίν ακολουθεί τα βήματα του Αλεξάντερ Χάκε (ο μπασίστας του βερολινέζικου αβάν γκαρντ συγκροτήματος Einsturzende Neubauten) που καταγράφει σε ένα φορητό στούντιο συναυλίες και συζητήσεις με νέους μουσικούς της Πόλης.

Το σημερινό «Soul Kitchen», στο οποίο ο έρωτας και η φιλία περνούν και από το στομάχι, είναι η πιο groovy κωμωδία των τελευταίων χρόνων. Μια αισιόδοξη ταινία, στον αντίποδα των γλυκόπικρων και των γλυκόξινων κομεντί, για τα υπόγεια ρεύματα που δίνουν ζωή στο σημερινό πολυεθνικό Αμβούργο. Μία λέξη τής ταιριάζει: ενέργεια.

Δείτε

• Soul Kitchen (2009)

Καταστάσεις ροκ και ψυχεδέλεια στην «Κουζίνα της ψυχής» του Φατίχ Ακίν. Ενας Ελληνας μετανάστης δεύτερης γενιάς στο Αμβούργο κερδίζει μια θέση στο όνειρο, όταν αλλάζει σεφ στο εστιατόριό του. Στη συνέχεια, αποφασίζει να ακολουθήσει τον δρόμο της καρδιάς του και να πετάξει στην Κίνα, όπου έχει μεταναστεύει η Γερμανίδα αγαπημένη του. Το «Soul Kitchen» είναι μια κωμωδία με στυλ και άποψη για τη ζωή και μείξη φυλών, χρωμάτων, γούστων και ήχων. Ο πρωταγωνιστής της, Αδάμ Μπουσδούκος, έχει συνεργαστεί με τον Ακίν και στο σενάριο. Η ταινία κέρδισε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στη βενετσιάνικη Μόστρα. (Στις αίθουσες 17/12)

• Βαθιά, κοφτά, ανθρώπινα (Kurz und schmerzlos, 1998)

H πρώτη ταινία μεγάλου μήκους του Φατίχ Ακίν είναι η ιστορία μιας βαθιάς ανδρικής φιλίας. Κορυφώνεται σαν θρίλερ, για να καταλήξει στο μελόδραμα. (Σε dvd)

• Ο ήχος της πόλης (Crossing the Bridge: the Sound of Istanboul, 2005)

• Mουσικό ντοκιμαντέρ στη σημερινή Κωνσταντινούπολη. (Σε dvd)

  
  Μαζί ποτέ (Gegen die Wand, 2004)

Eρωτικό δράμα με φόντο το Αμβούργο των μεταναστών. Λιτό και ρεαλιστικό. Χρυσή Αρκτος στην Μπερλινάλε (Σε dvd)

• Η άκρη του ουρανού (Auf der anderen Seite, 2007)

Ενα ρόουντ μούβι για τσακισμένα αισθήματα και ανθρώπινες σιωπές. Ο Φατίχ Ακίν, στην καλύτερη μέχρι σήμερα ταινία του, είναι ανάμεσα στο μελόδραμα του Φασμπίντερ και στο κοινωνικό δράμα του Γιλμάζ Γκιουνέι. (Σε dvd)