Ιρέν Ζακόμπ: «Το Χόλιγουντ δεν μου κάνει...»

Η πρωταγωνίστρια της «Σκόνης του χρόνου» μιλάει για τη συνεργασία της με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο και εξηγεί γιατί η ιστορία της Ελένης είναι πολύ μοντέρνα

Την Ιρέν Ζακόμπ τη γνωρίζουμε ως «μούσα του Κριστόφ Κισλόφσκι». Αν και ο χαρακτηρισμός είναι πλέον τετριμμένος, με χαρά διαπιστώσαμε όταν τη γνωρίσαμε από κοντά στη σύντομη επίσκεψή της στην Αθήνα, για την πρεμιέρα της «Σκόνης του χρόνου» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, πως δεν έχει χάσει ούτε κόκκο από την ποιότητα της αινιγματικής και εύθραυστης ενζενί που την έκανε διάσημη. Η ίδια μας μίλησε για τη συνεργασία της με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο στη νέα του ταινία.

- Εχετε δουλέψει με ορισμένους από τους πιο σημαντικούς δημιουργούς του ευρωπαϊκού σινεμά. Σε τι διέφερε αυτή η εμπειρία απ ό,τι έχετε κάνει στο παρελθόν;

Είναι μια πρόκληση να δουλεύεις με έναν σκηνοθέτη τέτοιου μεγέθους. Γιατί αισθάνεσαι πραγματικά ότι μπορείς να βουτήξεις μέσα σε μια πολύ προσωπική περιπέτεια. Οταν πήρα το σενάριο του Αγγελόπουλου, σκέφτηκα ότι θα ήταν ωραίο να δουλέψω μαζί του. Ηθελα να γίνω μέρος της δημιουργικής του διαδικασίας. Να βρω μια θέση στο παζλ των σκηνών του. Η δουλειά μαζί του ήταν πολύ ιδιαίτερη, δεν μπορώ να τη συγκρίνω με άλλες, αν και θα έλεγα ότι επιδιώκει την ένταση. Αυτό είναι που θέλει. Η ένταση και η αίσθηση του επείγοντος στο γύρισμα προσδίδουν ενέργεια πολύ σημαντική στους χαρακτήρες του.

- Εχει τη φήμη απαιτητικού σκηνοθέτη. Οτι ζητεί πολλά από τους ηθοποιούς του...

Φυσικά, δουλεύεις καμιά φορά σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Χρειάζεται, για παράδειγμα, να ξυπνάς πολύ πρωί για να προλάβει το πρώτο φως της μέρας. Υπάρχουν πολλά στοιχεία στις λήψεις του που έχουν σημασία. Γι αυτό δεν έχεις την πολυτέλεια να μην είσαι εκεί.

Πρέπει να είσαι πάντα παρών. Το τεχνικό μέρος είναι πολύ δύσκολο. Νομίζω ότι βάζει τους ηθοποιούς στη διαδικασία ενός σοκ που είναι πάντα αισθητό, ακόμα κι αν περιμένεις πέντε ώρες για να κάνεις μια σκηνή με διαφορετικό τρόπο... Στην περίπτωση του Αγγελόπουλου όλα σχετίζονται με τα μακρόσυρτα πλάνα.

Το σινεμά του αντλεί έμπνευση από τη ζωγραφική, την κίνηση. Με τον Αντονιόνι αυτό που είχε σημασία ήταν να βρεις την ουσία της ερμηνείας σου.

-Η ηρωίδα που υποδύεστε βρίσκεται εξόριστη στη Σιβηρία. Πόσο επίκαιρη μπορεί να είναι η ιστορία της;

Η Ελένη διεκδικεί τη ζωή της παραμένοντας πιστή στα ιδανικά της. Είναι νέα, γεμάτη ενέργεια, ερωτευμένη. Ξαφνικά στέλνεται στη Σιβηρία και χωρίζει από τον αγαπημένο της αλλά και από το παιδί της. Περνά έναν μεγάλο χωρισμό. Πολλές γυναίκες στην εποχή μας αναγκάζονται να αποχωριστούν το παιδί τους επειδή πρέπει να αγωνιστούν για να επιβιώσουν. Για παράδειγμα, υπάρχουν πολλοί Ασιάτες στο Παρίσι που έχουν πολιτική δράση και χωρίζονται από τους συζύγους, τα παιδιά τους. Η ιστορία της Ελένης είναι πολύ μοντέρνα. Η ίδια είναι μέρος ενός μεγάλου κινήματος. Μια φιγούρα στο πλήθος, όχι μια ακτιβίστρια που θα δεις στην πρώτη γραμμή της πολιτικής. Προσωπικά, ως άνθρωπος δεν μοιράζομαι μαζί της τα ίδια διλήμματα, δεν είμαι το ίδιο περίπλοκη, αλλά παρ όλο που δεν έχουμε πολλά κοινά, θαυμάζω το κουράγιο της. Ιστορίες σαν της Ελένης συμβαίνουν καθημερινά.

- Κι εσείς μείνατε πιστή στο ευρωπαϊκό σινεμά όλα αυτά τα χρόνια. Πώς και δεν επιδιώξατε μια καριέρα στο Χόλιγουντ; Στο παρελθόν δουλέψατε σε αμερικανικές παραγωγές...

Δεν ήθελα ποτέ να κάνω καριέρα στο Χόλιγουντ. Μετά τις ταινίες με τον Κισλόφσκι είχα πολλές προσφορές, αλλά το Χόλιγουντ δεν μου έκανε. Ηθελα να συνεχίσω να δουλεύω σε ανεξάρτητες παραγωγές, σε ένα είδος πιο προσωπικού σινεμά. Εχω δουλέψει στην Ισπανία, στην Αγγλία και στη Ρωσία. Ως Γαλλίδα αισθάνομαι πιο καλά στο σπίτι μου στην Ευρώπη. Νομίζω ότι μπορώ να κατανοήσω την ιστορία της και να προσφέρω σ' αυτήν.

• ΑΝΤΑ ΔΑΛΙΑΚΑ, ΕΘΝΟΣ, 16/02/2009

Ιρέν Ζακόμπ: «Η αγάπη μάς κρατάει ζωντανούς»

Η ΓΑΛΛΙΔΑ ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΙΡΕΝ ΖΑΚΟΜΠ ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΑ «ΝΕΑ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΝ ΘΟΔΩΡΟ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

Ευδιάθετη, χαμογελαστή, φιγουρίνι σκέτο, λαλίστατη κι ας ήταν εξαντλητικό το ταξίδι της έως την Ελλάδα. Χωρίς ίχνος σκόνης, κούρασης και με τον χρόνο να της έχει φερθεί πολύ τρυφερά, η Ιρέν Ζακόμπ μίλησε για την ταινία «Η σκόνη του χρόνου», τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, την Ελένη της, για το πώς κρατήθηκε, παρά τα όσα πέρασε, από την υπέρτατη δύναμη που τη λένε αγάπη αλλά και για την πορεία του ευρωπαϊκού σινεμά.

Τι περιθώριο έχει ο ηθοποιός να αναπτυχθεί σε μια ταινία που φέρει την υπογραφή ενός σημαντικού σκηνοθέτη;

«Όταν δουλεύεις με έναν σκηνοθέτη με εκτόπισμα όπως του Θόδωρου Αγγελόπουλου, βεβαίως είναι πανταχού παρόν και το όραμά του για την ταινία. Ο ηθοποιός είναι ενταγμένος σε αυτό. Και λειτουργεί όπως το βιολί ή το φλάουτο σε μια μεγάλη ορχήστρα. Έχει τον ρόλο του, τον ξεχωριστό, όμως συνάμα είναι ενταγμένο σε ένα σύνολο.

Υπάρχουν πολλές παράμετροι σε ένα γύρισμα που πρέπει να συνεκτιμώνται και ο ηθοποιός πρέπει να είναι έτοιμος- να μπει στη σκηνή όταν το ζητήσει ο σκηνοθέτης. Επομένως, νομίζω πως η πορεία του είναι συνυφασμένη με την πορεία της ταινίας».

Μιλά και χειρονομεί, το σώμα της πάλλεται όταν αναφέρεται στην Ελένη, την ηρωίδα της, την οποία όμως δεν είχε προλάβει να δει έως εκείνη τη στιγμή στην οθόνη;

Σύμφωνοι,αλλά η αίσθησή σας ποια είναι;Θα είναι στην οθόνη όπως την είχατε στο μυαλό σας και την παρουσιάσατε στην κάμερα;

«Στα γυρίσματα η εικόνα που έχεις για τον ήρωα που υποδύεσαι είναι δεμένη με την περιπέτεια της ιστορίας. Πάντα όμως αποτελεί έκπληξη αυτό που εν τέλει βλέπεις ως θεατής. Συχνά βλέποντας ταινία στην οποία παίζω οι άλλοι θεατές με βοηθούν, μου δίνουν το "κλειδί", να ανακαλύψω πτυχές του χαρακτήρα του ήρωα που, αν και αναδεικνύονται, δεν έχω προσέξει ούσα στη δίνη της δουλειάς».

Η «Σκόνη του χρόνου» είναι η ερωτική ιστορία τριών ανθρώπων, ο έρωτας των οποίων άντεξε πάνω από ιδεολογίες και κοινωνικοπολιτικά οράματα στον 20ό αιώνα. Δοκίμασαν απογοητεύσεις, χωρισμούς, κυνηγητά, αγανάκτησαν.

Πού εκφράζεται αυτή η αγανάκτηση γύρω μας σήμερα;

Κάθε μέρα βλέπω ανθρώπους μακριά από τα παιδιά τους, τα σπίτια τους, είτε γιατί έχουν ξενιτευτεί σε αναζήτηση δουλειάς ή διότι έχουν διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις από τις επικρατούσες στη χώρα τους και ενδεχομένως κάποιοι να απειλούνται από πολιτικούς αντιπάλους τους. Είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, μικροί, ανώνυμοι για εμάς τους άλλους, ήρωες που δουλεύουν στα σπίτια μας για να στείλουν χρήματα στις οικογένειές τους, παλεύουν, αγωνίζονται. Σαν την Ελένη που πίστευε ότι πολλά έπρεπε να αλλάξουν στον κόσμο. Ερωτεύτηκε, έμεινε έγκυος, βρέθηκε στην εξορία, το νήμα όμως δεν το έχασε, πώς να το πω, τον μίτο της Αριάδνης. Αυτό την κράτησε. Άλλοι όμως το χάνουν, απελπίζονται και θυμώνουν. Εκείνοι που το κρατούν, εν τέλει, μπορούν και ξαναβλέπουν μετά το σκοτάδι την ελπίδα. Απογοήτευση και ελπίδα πάνε μαζί στη ζωή, όπως είναι δεμένα παρελθόν και παρόν στην ταινία. Η αγάπη είναι ο δρόμος, το νήμα που λέγαμε και είναι σαν Θεία Χάρη να το έχεις, είναι ευλογία.

Αυτό που λέτε ισχύει στις μέρες μας;

Συμβαίνει, νομίζω, κάθε μέρα. Η Ελένη, για παράδειγμα, χάνει τον γιο της, τα πάντα και τους πάντες. Περνά είκοσι χρόνια στην εξορία, αλλά παραμένει ζωντανή από την πρόκληση της αγάπης. Το μυστήριο της ελπίδας και της πίστης βεβαίως υπάρχει και σήμερα. Είναι αξιοθαύμαστη η δύναμη της αγάπης που κρατά τους ανθρώπους δεμένους μεταξύ τους. Αλλά και οι φίλοι είναι σημαντικό κεφάλαιο. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να πετύχει κάτι χωρίς φίλους. Δείτε την Ελένη. Είχε την αγάπη, αλλά χωρίς τον Ζακόμπ, τον άνθρωπο που τη στήριξε στη Ρωσία και εν τέλει την αγάπησε, δεν θα τα είχε καταφέρει.

info: Η ταινία «Η σκόνη του χρόνου» του Θόδωρου Αγγελόπουλου προβάλλεται σε δέκα αθηναϊκούς κινηματογράφους. Παίζουν οι Γουίλεμ Νταφόε, Μισέλ Πικολί, Ιρέν Ζακόμπ, Μπρούνο Γκαντς.

«Το ευρωπαϊκό σινεμά αντιστέκεται»

Πώς βλέπει τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο; Έχει τη θέση που του αξίζει;

«Σχολές σινεμά μπορεί να μην υπάρχουν όπως παλιά, διακρίνω όμως μια πολυσυλλεκτικότητα», λέει η Ιρέν Ζακόμπ. «Δεν υπάρχει ένα ρεύμα μόνο. Υπάρχουν πολλοί, αξιόλογοι σκηνοθέτες, με διαφορετικές οπτικές και μεθόδους. Οι ειλικρινείς προθέσεις και προσεγγίσεις είναι σημαντικές και αξίζουν προσοχής. Πολλοί σκηνοθέτες θεωρούν πρόκληση να λειτουργήσουν υπό καθεστώς απόλυτης ελευθερίας. Έχουν ταινίες του ανεξάρτητου κινηματογράφου, φιλμ χαμηλού κόστους, ακριβές μεν αλλά ποιοτικές ταινίες, αλλά είναι και ο εμπορικός κινηματογράφος που πολλές φορές υπερκαλύπτει άλλες παραγωγές. Από την άλλη, τα οικονομικά δεν μπορείς να τα παραβλέψεις, ειδικά αυτή την περίοδο. Πάντα όμως θα υπάρχουν ενδιαφέροντες σκηνοθέτες».

Γιατί ο αμερικανικός κινηματογράφος έχει εκτοπίσει τον ευρωπαϊκό;

Θέλει πολλή κουβέντα το ζήτημα αυτό. Δεν μπορεί να αμφισβητήσει κανείς πως οι Ευρωπαίοι σκηνοθέτες δεν έχουν καταθέσει τα όπλα. Αντιστέκονται και προσπαθούν να κρατήσουν τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο μέσα στις κινηματογραφικές αίθουσες. Η πίεση είναι μεγάλη. Προσωπικώς αποφεύγω τα μπλοκμπάστερ, δεν με αφορούν. Προτιμώ να δω μια ρομαντική κωμωδία, ένα φιλμ του ανεξάρτητου σινεμά, μια ταινία χαμηλού κόστους.

ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ

● Γεννήθηκε στις 15 Ιουλίου 1966 ● Είναι κόρη του γνωστού Γάλλου φυσικού Μορίς Ζακόμπ ● Η πρώτη της εμφάνιση στον κινηματογράφο ήταν το 1987 στην ταινία του Λουί Μαλ «Αντίο παιδιά» ● Τη γνωρίσαμε ως μούσα του Κριστόφ Κισλόφσκι ● Εντυπωσίασε με την ερμηνεία της στη «Διπλή ζωή της Βερόνικα» (1991) και στην «Κόκκινη ταινία» (1993) του αείμνηστου Πολωνού σκηνοθέτη ● Τη σεζόν 2000-2001 συμπρωταγωνιστούσε με τον Μακόλεϊ Κάλκιν στο έργο «Μadame Μelville» στο Vaudeville Τheatre του Λονδίνου, κρατώντας τον ομώνυμο ρόλο ● Με τον Γουίλεμ Νταφόε είχε συνεργαστεί στην εξωτική περιπέτεια εποχής «Victory» (1994)

Γράφει ο Χρήστος Ν.Ε. Ιερείδης, Τα Νέα, 14/02/2009

Η «διάφανη κλωστή» της Ιρέν Ζακόμπ

«Με τον Τεό τα πλάνα είναι τόσο σύνθετα, υπακούν σε τόσες παραμέτρους, που ο ηθοποιός σβήνει μέσα στα φώτα και ταυτοχρόνως λάμπει» λέει η Ιρέν Ζακόμπ, η οποία, ως Ελένη στη «Σκόνη του χρόνου», υποδύεται τη μητέρα του μεγαλύτερού της Γουίλεμ Νταφόε (ΓΙΩΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ)

Η γαλλίδα πρωταγωνίστρια στη «Σκόνη του χρόνου» μιλάει για τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, τον «μέντορά» της Κριστόφ Κισλόφσκι, την Ελένη της ταινίας, το Χόλιγουντ και τα ταξίδια της «στον κόσμο των ανθρώπων»

Λεπτοκαμωμένη, σχεδόν εύθραυστη, με λευκό δέρμα και ένα πολύ γλυκό χαμόγελο... Η Ιρέν Ζακόμπ βρέθηκε στην Αθήνα για την πρόσφατη πρεμιέρα της τελευταίας ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Η σκόνη του χρόνου». Εχουν περάσει 20 χρόνια από τότε που τη γνωρίσαμε μέσα από τη «Διπλή ζωή της Βερόνικα» του Κισλόφσκι , με τον οποίο συνεργάστηκε και στο «κύκνειο άσμα» του, την τριλογία του «Τρία Χρώματα: Κόκκινο». Ευδιάθετη, σχεδόν οικεία, η Ιρέν Ζακόμπ μίλησε στο «Βήμα» για τον Τεό και τη συνεργασία τους, την ηρωίδα της την Ελένη και τους σημαντικούς συμπρωταγωνιστές της (Γουίλεμ Νταφόε, Μπρούνο Γκαντς, Μισέλ Πικολί), μοιράστηκε τις σκέψεις, τις αγωνίες και τις ελπίδες της. «Θέλω να ξανάρθω στην Ελλάδα. Εκτός από τα γυρίσματα που κάναμε,έχω έρθει άλλες δύο φορές,για διακοπές στα νησιά.Τώρα θέλω να επιστρέψω για να τριγυρίσω την Αθήνα και να κάνω εκδρομές στην Πελοπόννησο». Γιατί όχι;

- Τι είχατε ακούσει για τον Θόδωρο Αγγελόπουλο προτού συνεργαστείτε μαζί του;

«Είχα δει το “Βλέμμα του Οδυσσέα”, το “Μια αιωνιότητα και μια μέρα“, το “Ταξίδι στα Κύθηρα”. Ανήκει στην κατηγορία των σκηνοθετών που ξέρεις τις ταινίες τους, ξέρεις πόσο ταλαντούχοι είναι, αλλά ούτε που διανοείσαι ότι θα συνεργαστείς μαζί τους. Ηταν μια μεγάλη έκπληξη για μένα αυτή η γνωριμία. Οταν ήρθε η πρόταση, δεν μπορούσα να το πιστέψω».

- Ο ίδιος είπε ότι σας προτίμησε επειδή είχατε κάτι το ελληνικό.

«Δεν ξέρω τι ήθελε να πει. Και εμένα μου το είπε, όπως μου είπε ότι του θυμίζω τις συμφοιτήτριές του στο Πανεπιστήμιο... Θυμάμαι ότι, όταν έκανα δοκιμές για την πρώτη μου ταινία, με τον Λουί Μαλ («Αντίο παιδιά»), μου είχε πει ότι με επέλεξε επειδή του θύμιζα κάποια. Νομίζω ότι αυτό είναι. Ενας σκηνοθέτης σε διαλέγει επειδή του θυμίζεις κάποιον και ξαφνικά εσύ αρχίζεις και μοιάζεις σε αυτόν τον κάποιον και διηγείσαι την ιστορία του, γιατί ανήκει στον κόσμο σου. Είναι και αυτό ένα μυστήριο».

- Πώς είναι να δουλεύεις με τον Αγγελόπουλο;

«Οταν δουλεύεις με κάποιον τόσο ταλαντούχο είναι, τελικά, πιο εύκολο. Γιατί σε παρασύρει με την ενέργεια και το ταλέντο του. Εχει μέσα του μεγάλα πράγματα, οπότε μπορείς να βρεις τη θέση σου, τον χώρο σου. Στο πλατό, στα γυρίσματα, βρίσκεσαι μέσα στον κόσμο του- είναι ήδη έτοιμος. Με τον Τεό τα πλάνα είναι τόσο σύνθετα, υπακούν σε τόσες παραμέτρους, που ο ηθοποιός σβήνει μέσα στα φώτα και ταυτοχρόνως λάμπει. Η κίνηση της κάμερας, ο καπνός, τα πάντα, λειτουργούν με έναν τρόπο, τον δικό του. Κάναμε πολλές δοκιμές, είχαμε μεγάλη αναμονή, αλλά αυτό δεν είναι και οι ταινίες του; Μια αναμονή; Και ξαφνικά, όταν έρχεται η ώρα για το γύρισμα, πρέπει να είσαι έτοιμος. Πόσες φορές δεν τον άκουσα να μου λέει: “ Ιρέν,έχουμε μόνο μία λήψη”... Δεν μπορείς να κάνεις λάθος. Πρέπει να είσαι εκεί τη στιγμή που πρέπει. Οπως μια ανάσα. Πιστεύω ότι στις ταινίες του η αναπνοή παίζει ρόλο. Κάθε σκηνή έχει την αναπνοή της. Και εσύ πρέπει να βρεις αυτή την αναπνοή».

- Η ηρωίδα σας, η Ελένη, διατρέχει μια ζωή,μια εποχή,την ίδια την Ιστορία. Είναι πολλά όλα αυτά για έναν ρόλο;

«Είναι πολλά και συγχρόνως είναι λίγα. Γιατί η Ελένη δεν είναι η μεγάλη ηρωίδα, δεν είναι ένας Τσε Γκεβάρα. Είναι ένας άνθρωπος που ήλπισε σε έναν καλύτερο κόσμο, ανάμεσα σε μάζες που είχαν την ίδια ελπίδα. Δεν βγάζει λόγους η Ελένη, δεν ξεσηκώνει τα πλήθη. Είναι κάποιος που μάχεται μέσα στη μάζα. Θεωρώ ότι η Ελένη μάχεται για τα ιδανικά της, ερωτεύεται με πάθος έναν άνδρα, κάνει ένα παιδί και ξαφνικά βρίσκεται μακριά από τα ιδανικά της, μακριά από την πατρίδα της, μακριά από την οικογένειά της, μακριά από τον άνδρα που αγαπάει, μακριά από το παιδί της. Χωρίς τίποτε πια, βρίσκεται στην εξορία. Και όμως, μέσα από τη στάχτη της ζωής της συνεχίζει να πιστεύει, να αγαπάει».

- Είναι μια γυναίκα οικεία σε εσάς η Ελένη;

«Ναι. Πόσοι και πόσοι άνθρωποι γύρω μας δεν είναι χωρισμένοι από τους δικούς τους; Πόσες γυναίκες δεν δουλεύουν μακριά από τους δικούς τους για να στείλουν χρήματα στα παιδιά τους; Πόσες γυναίκες δεν μιλάνε πού και πού στο τηλέφωνο με την οικογένειά τους; Αναρωτιέμαι πώς τα καταφέρνουν... Τελικά είναι κάτι οικείο και καθημερινό, και ας μην είναι η σύγχρονη γαλλική ιστορία. Είναι η ιστορία του κόσμου. Πώς να το αντιμετωπίσεις αυτό; Πώς να τα καταφέρεις χωρίς να χαθείς; Νομίζω ότι αυτή είναι η ερώτηση του θέτει και ο Τεό μέσα στην ταινία: Είναι δυνατόν να τα καταφέρεις; Μέσα βρίσκονται όλοι- οι μεγάλοι, οι νεότεροι, αυτοί που δεν γνώρισαν τα γεγονότα».

- Πόσο εύκολο ήταν να υποδυθείτε τη μητέρα του Γουίλεμ Νταφόε;

«Στην αρχή πίστευα ότι θα ήταν πολύ δύσκολο. Τον γνώριζα βέβαια τον Γουίλεμ, είχαμε συνεργασθεί στο παρελθόν. Είναι μεγάλος ηθοποιός, οπότε έβαλε τα πράγματα στη θέση τους από την αρχή. Απλώς παίξαμε τη σχέση μάνας- γιου. Εγώ παίζω την ηλικία μου, εκείνος τη δική του. Είναι όμως γιος μου. Χάρη στην ιστορία, όλα γίνονται. Σε αυτή την ταινία μού αρέσει πολύ το παιχνίδι με τις ηλικίες, με τις γενιές. Οταν υποδύομαι την Ελένη στα 80 και βλέπω δίπλα μου τον Μισέλ Πικολί με τόση ενέργεια, με τόσο πάθος για ζωή, θέλω και εγώ να δείχνω νέα στα 80 μου».

- Εχετε κάνει ταινίες και στο Χόλιγουντ. Παραμένετε ωστόσο μια ευρωπαία ηθοποιός. Φαντάζομαι ότι προτιμάτε το ευρωπαϊκό σινεμά...

«Αγαπώ το σινεμά των δημιουργών, το πιο προσωπικό. Δεν αγαπώ ιδιαίτερα τις ταινίες δράσης και αγωνίας. Μου αρέσουν όμως οι ρομαντικές αμερικανικές ταινίες, όπως οι “Γέφυρες του Μάντισον”, “Το ημερολόγιο της Μπρίτζετ Τζόουνς”... Και οι αδελφοί Κοέν».

- Ποια είναι τα σχέδιά σας;

«Μετά τη συνεργασία με τον Τεό έκανα μια ταινία με τον Νατάν Σιτέρ της οποίας τα γυρίσματα έγιναν στη Βραζιλία, έπαιξα στο θέατρο, στο έργο του Γιον Φος “Ονειρο φθινοπώρου”. Πιστεύω ότι η πορεία μας μοιάζει με μια λεπτή κλωστή: Προσπαθούμε να την οδηγήσουμε, άλλοτε μας οδηγεί εκείνη... Δεν είναι όμως πάντα ορατή αυτή η κλωστή: μπορεί να είναι και διάφανη».

• Το διπλό ταξίδι με τον Κισλόφσκι

- Είναι ένας τρόπος επιβίωσης και επικοινωνίας η δική σας δουλειά;

«Είναι αλήθεια ότι όταν δεν κάνω θέατρο ή κινηματογράφο, όταν δεν συμμετέχω σε μια τέτοια περιπέτεια, μου λείπει πολύ. Είναι ταξίδια όλα αυτά. Και με αυτά τα ταξίδια έχω γνωρίσει όλον τον κόσμο- είτε πήγα πράγματι σε άλλους τόπους είτε όχι. Εχω ταξιδέψει μέσα από τον κόσμο των ανθρώπων».

- Με τον Κισλόφσκι το ταξίδι σας υπήρξε διπλό...

«Είναι αλήθεια καταπληκτικό να επιστρέφεις σε έναν μεγάλο σκηνοθέτη. Οταν αυτός έχει σημαδέψει την πορεία σου, στη δεύτερη συνεργασία μαζί του μπορείς να δοκιμάσεις και άλλα πράγματα... Οταν πρωτοσυνεργαστήκαμε ήμουν μόλις 23 ετών. Οι ρόλοι ήταν πολύ δυνατοί και εκείνος ένας πολύ σημαντικός σκηνοθέτης. Μου έμαθε πράγματα, με στήριξε, με σημάδεψε. Τότε, ομολογώ, δεν είχα καταλάβει το μέγεθος της επιτυχίας. Τότε για μένα είχε σημασία η δουλειά, τα γυρίσματα, η συνεργασία μαζί του. Αργότερα συνειδητοποίησα τι είχε συμβεί. Βρέθηκα προσφάτως στη Βραζιλία για τα γυρίσματα της καινούργιας μου ταινίας και μου μιλούσαν για τη “Διπλή ζωή της Βερόνικα” και τα “Τρία χρώματα: Κόκκινο”. Πρόκειται για ταινίες που διέσχισαν τα σύνορα και τον χρόνο».

• ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΥΡΤΩ ΛΟΒΕΡΔΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2009

Η ηρωική ζωή της «Βερόνικα»

Συνέντευξη: Ιρέν Ζακόμπ

Επί χρόνια κουβαλούσαμε την κινηματογραφική εικόνα της εύθραυστης, ποιητικής Βερόνικα. Ετσι μας σύστησε το 1991 την Ελβετή Ιρέν Ζακόμπ ο Κισλόφσκι στη «Διπλή ζωή της Βερόνικα», ταινία που της χάρισε βραβείο ερμηνείας στις Κάνες. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, όμως, μας τη συστήνει εκ νέου. Γιατί η Ελένη που υποδύεται στη «Σκόνη του χρόνου» είναι μια θαρραλέα γυναίκα, που ενώ ζει τη διάψευση της Αριστεράς, εξορίζεται στη Σιβηρία και αποχωρίζεται το παιδί της 20 χρόνια, δεν παύει να πιστεύει ότι «το αύριο δεν σταματάει ποτέ». Εχει περάσει καιρός από τότε που τελείωσαν τα γυρίσματα (η ταινία, άλλωστε, σήμερα βγαίνει στις αίθουσες). Η Ζακόμπ όμως κουβαλά ακόμα μέσα της την Ελένη. Και την αναγνωρίζει σε άλλες γυναίκες...

Το ταξίδι του ρόλου σας είναι πολύ μεγάλο στον χρόνο, στην Ιστορία, στη ζωή. Ξεκινάτε 25 χρόνων και καταλήγετε 80. Στο τέλος τι χάνει και τι κερδίζει η Ελένη;

«Είναι μια ιστορία για τα ιδανικά και τη διάψευσή τους. Η Ελένη ξεκινά στη νεότητά της έχοντας ισχυρές πολιτικές πεποιθήσεις και νιώθοντας μια αίσθηση ελευθερίας που πηγάζει από την επιθυμία της να αγωνιστεί για ένα καλύτερο αύριο. Επίσης, έχει μια δυνατή ερωτική σχέση με τον Σπύρο (Μισέλ Πικολί). Η πίστη της, όμως, θα δοκιμαστεί από τα πολιτικά γεγονότα. Θα απελαθεί στη Σιβηρία, θα αποχωριστεί τον άντρα που αγαπάει αλλά και το παιδί της. Χάνει πολλά: τον έρωτα, τη μητρότητα και τον ιδανικό κόσμο που ονειρεύεται. Αποκτά βέβαια μια δυνατή σχέση με τον Γιάκομπ (Μπρούνο Γκανζ). Συνήθως όταν διαψευδόμαστε, νομίζουμε ότι χάνουμε τον κόσμο κάτω από τα πόδια μας. Η Ελένη όμως είναι δυνατή και δεν απογοητεύεται. Είναι ο άνθρωπος ο οποίος θα αγαπάει και θα ελπίζει πάντοτε. Οταν ξαναδεί τον γιο της (Γουίλεμ Νταφόε) έπειτα από 20 χρόνια, νιώθει χαρά που τον ξαναβρίσκει αλλά και απόγνωση που τον είχε χάσει».

Εχετε κοινά μαζί της;

«Είμαι και εγώ άνθρωπος που δεν παύει να ελπίζει. Είναι η πιο ισχυρή δύναμη επιβίωσης απέναντι σε οτιδήποτε μου συμβαίνει καθημερινά. Και πάλι, όμως, δεν το έχω στον βαθμό της Ελένης. Βλέπω καθημερινά στη Γαλλία γυναίκες που είναι αναγκασμένες να δουλεύουν μακριά από την οικογένειά τους, που βρίσκεται, για παράδειγμα, στις Φιλιππίνες. Σε κάτι τέτοιες περιπτώσεις δοκιμάζονται πραγματικά η πίστη και η ελπίδα. Η Ελένη είναι μια ηρωίδα, όπως αυτές. Υπάρχουν πολλές Ελένες γύρω μας».

Κάποια στιγμή στην ταινία ο Μπρούνο Γκανζ, αναφερόμενος στην κατάρρευση του κομμουνισμού, λέει ότι «μας πέταξε έξω η Ιστορία». Τι σημαίνει αυτή η φράση για εσάς σήμερα;

«Ο Γιάκομπ είναι παθιασμένος κομμουνιστής, αφοσιωμένος στην ιδέα της αλλαγής του κόσμου. Στην πορεία θα χάσει και αυτός πολλά. Κατ' αρχάς θα νιώσει τεράστια απογοήτευση για τον κόσμο που πίστεψε. Επίσης, είναι Εβραίος και έχει χάσει πολλούς δικούς του στο Ολοκαύτωμα. Επειτα, η Ελένη τού ανακοινώνει ότι πρέπει να χωρίσουν γιατί θα πάει στην Αμερική να βρει τον Σπύρο και τον γιο της. Κι αυτός απαντά: "Εγώ δεν έχω κανένα μέρος να με περιμένει". Είναι ο χαμένος της "Σκόνης του χρόνου". Νιώθει στο πετσί του ότι όλα ήταν μάταια. Δεν ξέρω βέβαια αν αυτό ισχύει».

Για τη «Σκόνη του χρόνου» είδατε τον εαυτό σας σε διαφορετικές ηλικίες και φορτωθήκατε πολλές ρυτίδες. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων λέγατε ότι ήταν διασκεδαστικό. Μήπως υπήρχε και μια αίσθηση μελαγχολίας; Πώς φανταστήκατε τον εαυτό σας 80 χρόνων;

«Στα γυρίσματα συνειδητοποίησα ότι τα πιο σημαντικά χρόνια των πρωταγωνιστών είναι αυτά της ηλικίας των 80. Είναι η στιγμή που βλέπουμε πόσο δυνατοί ή εύθραυστοι έγιναν από τη διαδρομή τους στη ζωή. Για να παίξω την 25χρονη Ελένη έπρεπε να θυμηθώ πώς ήμουν σε εκείνη την ηλικία. Για τη 40χρονη, έπρεπε να είμαι ο εαυτός μου, κουβαλώντας τις εμπειρίες της Ελένης. Για να κάνω την 80χρονη, όμως, έπρεπε να χρησιμοποιήσω τη φαντασία μου. Εμπνεύστηκα από τον Μισέλ Πικολί, ο οποίος είναι ένας... νέος 80χρονος. Ούτως ή άλλως, δεν νομίζω ότι ο Τεό ήθελε να παίξω την ηλικιωμένη, αλλά να μπω μέσα στις σχέσεις και τις καταστάσεις. Η ηλικία πέρασε περισσότερο ως συναίσθημα. Του Τεό τού αρέσει η σύγχυση του χρόνου. Δεν ζήτησε τυχαία να ερμηνεύσουν οι ίδιοι ηθοποιοί τον εαυτό τους σε όλες τις ηλικίες. Η ιδέα ήταν να παίξουμε με τη σύγχυση ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, αλλά και με το γεγονός ότι εμπεριέχουμε όλους αυτούς τους χρόνους. Ετσι, δεν χρειάστηκε να υποδυθούμε τον χρόνο - να καμπουριάζουμε και να μιλάμε τρεμάμενοι. Μόνο τα συναισθήματα».

Διάβαζα σε μια συνέντευξή σας ότι αποφασίσατε να γίνετε ηθοποιός όταν πρωτοείδατε τις ταινίες του Τσάρλι Τσάπλιν. Το σινεμά που κάνατε είναι τελείως διαφορετικό. Δεν παίζετε καν κωμικούς ρόλους.

«Οι γυναίκες δεν μπορούν να κάνουν εύκολα ένα χαρακτήρα κλόουν, όπως του Τσάπλιν. Το λέω πάντα: οι ταινίες του είναι το απόλυτο σινεμά γιατί είναι πλήρεις. Δυνατές, αστείες, τρυφερές, εφευρετικές, σύγχρονες. Μπορείς να τις δεις ξανά και ξανά και προσφέρονται για όλες τις ηλικίες. Τα παιδιά μου τις λατρεύουν. Κάθομαι μαζί τους και τις ξαναβλέπω. Οσο με ρωτάνε ποια είναι η πρώτη μου συναισθηματική εικόνα από τον κινηματογράφο, θα απαντώ: "Ο Τσάρλι Τσάπλιν"». *

Το σινεμά με Τεό σε απογειώνει

• Η συνεργασία σας με τον Κισλόφσκι σάς εκτόξευσε στην κορυφή. Και μετά;

«Ηταν μεγάλη τύχη και, φυσικά, απίστευτη εμπειρία να κάνω δύο ταινίες μαζί του. Παραδέχομαι ότι δεν εύκολο να παίξω στη συνέχεια σε άλλες ταινίες. Αυτό ήταν από μόνο του μια πρόκληση. Δεν μπορώ όμως να πω ότι δεν είχα άλλες υπέροχες συνεργασίες. Δούλεψα με τον Αντονιόνι, τον Αλαν Πάρκερ. Η αλήθεια είναι ότι όταν προέκυψε η συνεργασία με τον Τεό, τρελάθηκα από τη χαρά μου γιατί είναι καταπληκτικός σκηνοθέτης. Οταν δουλεύεις με τέτοιους δημιουργούς, το σινεμά γίνεται πραγματική περιπέτεια. Ξαφνικά απογειώνεσαι. Γιατί ο κινηματογράφος δεν είναι μόνο να πεις μια καλή ιστορία με ωραίο τρόπο, αλλά να βουτήξεις σε νερά που δεν ξέρεις και αγνοείς πού μπορούν να σε οδηγήσουν. Αυτό ακριβώς ένιωσα με τον Τεό».

Υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα σε Κισλόφσκι και Αγγελόπουλο;

«Εχουν και οι δύο ταλέντο. Από εκεί και πέρα, καμία άλλη ομοιότητα. Είναι προσωπική υπόθεση το πώς χειρίζεσαι το ταλέντο σου».

• Της ΧΡΥΣΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 12/02/2009