AFP. Le cinéaste et metteur en scène Jules Dassin est mort le 31 mars 2008 à Athènes.

Nécrologie

Jules Dassin, cinéaste américain

LE MONDE | 01.04.08 | 16h07 • Mis à jour le 01.04.08 | 16h07

Cinéaste hollywoodien ? Metteur en scène de cambriolages ? Promoteur du sirtaki ? Veuf d'une ancienne ministre grecque de la culture ? Jules Dassin, qui vient de mourir, lundi 31 mars, dans un hôpital d'Athènes, à l'âge de 96 ans, aura été tout cela à la fois, ainsi que le père du chanteur Joe Dassin, mort en 1980 d'une crise cardiaque.

18 décembre 1911
Naissance à Middletown (Connecticut).

1950
"Les Forbans de la nuit", avec Richard Widmark et Gene Tierney.

1955
"Du rififi chez les hommes" primé à Cannes (meilleur réalisateur).

1960
"Jamais le dimanche",avec Mélina Mercouri.

1964
"Topkapi", avec Peter Ustinov.

31 mars 2008
Mort à Athènes.

Né le 18 décembre 1911 dans le Connecticut, Jules Dassin avait suivi des études d'art dramatique en Europe, avant de repartir faire l'acteur au Théâtre yiddish de New York, de réaliser des émissions radiophoniques, de se faire remarquer à Broadway. C'est lors d'un stage à la RKO en 1940 qu'il devient assistant d'Alfred Hitchcock, le temps d'un film (Joies matrimoniales). Les conseils du maître l'encouragent à signer sa première réalisation, avant-gardiste : Le Coeur révélateur, d'après Edgar Poe (1941), qui obtient suffisamment de succès pour qu'il soit engagé à la MGM. Il y réalisera sept films inégaux, dont Nazi Agent (1942), un thriller d'espionnage avec Conrad Veidt dans un double rôle ; The Affairs of Martha (1942), une comédie à la Lubitsch ; Le Fantôme de Canterville (1944), d'après Oscar Wilde.

Mais c'est en passant chez Universal, encouragé par un producteur d'envergure, Mark Hellinger, qu'il voit sa carrière prendre son essor. D'abord grâce aux Démons de la liberté (1947), écrit par Richard Brooks : une histoire d'évasion d'un pénitencier, avec Burt Lancaster, baignant dans un asphyxiant huis clos et évoluant dans une telle brutalité que le film sera coupé par les censeurs. Tourné cette fois en extérieur, La Cité sans voiles (1948) est un portrait de New York, cadre d'une enquête criminelle autour de la recherche d'un monstre, chez lequel Dassin trouve un charme maléfique. Emblématique de son style, celui d'un réalisme social noir, et doté d'une spectaculaire poursuite finale, le film est remonté par le studio...

Jules Dassin, néoréaliste américain

D.R. - THÉÂTRE DU TEMPLE

Gene Tierney dans le film américain de Jules Dassin, "Les Forbans de la nuit" ("Night and the City"), réalisé en 1950.

Critique

LE MONDE | 25.10.05 | 14h10 • Mis à jour le 31.03.08 | 20h52

Juste après la seconde guerre mondiale, le cinéma est allé faire un tour en ville. Les caméras sont sorties des studios et ont fait le trottoir, comme au temps des opérateurs des frères Lumière. Aux Etats-Unis, Jules Dassin, né en 1911 dans le Connecticut, fut l'un des meneurs de cette tentative d'évasion, qui faisait écho au néoréalisme italien. Trois semaines de suite, les studios parisiens Action proposent de voir en salle trois films témoignant de ce moment, restés longtemps invisibles sur grand écran : Les Forbans de la nuit (1950), La Cité sans voile (1947) et Les Démons de la liberté (1948).

Les Forbans de la nuit est le film le plus accompli. Dassin l'a tourné à Londres, alors qu'il avait dû s'éloigner des Etats-Unis, où il avait été dénoncé comme membre du Parti communiste par son collègue Edward Dmytryk. Mais Dassin peut encore tourner pour la Fox avec des vedettes hollywoodiennes, Richard Widmark et Gene Tierney.

Widmark incarne Harry Fabian, un petit escroc décrit comme "un artiste sans art" qui s'enfonce dans la toile de mensonges qu'il a lui-même tissée. Ce personnage à la frontière de la psychose propulse le film à travers les bas-fonds du Londres de l'après-guerre, avec son marché noir, ses mendiants et ses truands. Les Forbans de la nuit compte parmi les meilleurs films noirs américains. Il est conforté par une distribution impeccable : Francis L. Sullivan en patron de boîte ; Herbert Lom en promoteur de combats de catch.

En comparaison, La Cité sans voile apparaît mal dégrossi, mais pourtant passionnant. Le film, dès les premiers plans (des vues aériennes de Manhattan), revendique son réalisme. Un meurtre sordide, une enquête policière décrite avec minutie viennent conforter ces prétentions. Dassin filme très précisément la ville, les scènes de rue, mais ses efforts sont sapés par une distribution médiocre et un scénario qui met en place des clichés dont, plus tard, les séries télévisées feront un usage effréné.

Les Démons de la liberté fait preuve de la même prescience télévisuelle. Secoué par une violence affreuse, le film est situé dans un pénitencier fictif. Il oppose un détenu charismatique (Burt Lancaster) à un gardien chef sadique (Hume Cronyn). Cette fois, il s'agit de faire du pénitencier non pas une tache sur le visage de la démocratie américaine, qu'il faudrait effacer, comme dans les films sociaux de la décennie précédente, mais un microcosme de la société, miné par les mêmes contradictions, les mêmes injustices, guetté par la même tentation totalitaire.

Comme les deux autres, Les Démons de la liberté est un film de l'après-guerre : nombre de personnages ont combattu, et tous doivent faire face à la révélation de l'horreur. Le personnage du gardien chef qui prend progressivement la place du directeur représente la menace nazie.

La force du propos de Dassin, sa résolution à aller jusqu'au bout de la violence des situations font oublier les dérapages du scénario (une série un peu ridicule de retours en arrière) et l'hétérogénéité de la distribution pour conduire le film jusqu'à son inévitable conclusion, d'une brutalité choquante.

---

Les Forbans de la nuit, sortie le 26 octobre ; La Cité sans voile, sortie le 2 novembre et Les Démons de la liberté, sortie le 9 novembre. Cinéma Action, 23 rue des Ecoles, Paris-5^e. Métro Cardinal-Lemoine. Tél. : 01-43-29-79-89.

Thomas Sotinel

Article paru dans l'édition du 26.10.05.

Στις αίθουσες ταινίες του Ζυλ Ντασσέν

Τον Ιούνιο είναι η ευκαιρία να δούμε το αριστούργημά του «Η νύχτα και η πόλη»

Λίγες μέρες πριν, η Seven Films υπό την αιγίδα του ιδρύματος «Μελίνα Μερκούρη» είχε αποφασίσει να προβάλει σε κεντρικές αθηναϊκές αίθουσες τρεις από τις λιγότερο γνωστές ταινίες του Ντασσέν, αντιπροσωπευτικές των τριών μεγάλων του ερώτων: για το νουάρ, τη Μελίνα και την Ελλάδα.

Η πρώτη (17 Απριλίου στο «Ιντεάλ») είναι ο «Χριστός ξανασταυρώνεται» (1957), κινηματογραφική προσαρμογή από τον Ντασσέν του μυθιστορήματος του Καζαντζάκη, με τη Μελίνα Μερκούρη και τους Μορίς Ρενέ, Πιερ Βανέκ, Ροζέ Ανίν, Τζο Ντασσέν, Αννα Αρμάου, Δήμο Σταρένιο. Ας θυμίσουμε ότι τα κοστούμια είχε κάνει ο Τσαρούχης και τη μουσική ο Ζορζ Ορίκ, αλλά και ότι ο Μάνος Χατζιδάκις είχε την επιμέλεια των ελληνικών θεμάτων. Μέσα στον Μάιο σε αίθουσα που θα αποφασιστεί θα προβληθεί η ταινία «Δέκα και μισή καλοκαίρι βράδυ» (1966) από το ομώνυμο βιβλίο της Μαργκερίτ Ντιράς, που είχε επιμεληθεί και το σενάριο. Πρωταγωνιστούσαν η Μελίνα Μερκούρη, η Ρόμι Σνάιντερ και ο Πίτερ Φιντς.

Τον Ιούνιο έρχεται η σειρά του περίφημου φιλμ «Η νύχτα και η πόλη» (1950), που θεωρείται το αριστούργημα του Ντασσέν (καθώς συνδυάζει αριστοτεχνικά τον ασπρόμαυρο φωτισμό του εξπρεσιονισμού με τη φωτογραφία του φιλμ νουάρ). Πρωταγωνιστούσαν οι Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ, Τζιν Τίρνεϊ, Γουίγκι Γουίδερς, Χίου Μάρλοου. [Ελευθεροτυπία, 2/4/2008]

Le réalisateur Jules Dassin est mort

LE MONDE.FR avec AFP | 31.03.08 | 21h16

AFP/STR Jules Dassin, en 1999 à Athènes.

Le cinéaste américain Jules Dassin est mort, lundi 31 mars, à Athènes des suites d'une grippe, à l'âge de 96 ans. La santé du père du chanteur populaire Jo Dassin était défaillante depuis des années. Né le 18 décembre 1911 à Middletow, dans le Connecticut aux Etats-Unis, Jules Dassin s'était installé à Athènes en 1959, avec son épouse, l'actrice grecque Mélina Mercouri.

Με τη Μελίνα το 1960, σχέση λατρείας

Sa longue carrière cinématographique, qui lui a fait explorer tous les genres, de la chronique sociale au film noir, a notamment été marquée par le succès de Naked City (La Cité sans voile) en 1948 et du thriller réalisé en France Du rififi chez les hommes, grand prix de la réalisation au Festival de Cannes en 1955. En 1960, Jules Dassin a également réalisé le film Jamais le dimanche.

Μιούζικαλ στο Filment 2

Αναδρομή στις μεγάλες στιγμές του μιούζικαλ επιχειρεί τον Απρίλιο το Filment 2. Μετά τις λαμπρές δεκαετίες του '50 και του '60 πέρασε μία ύφεση και αμφισβητήθηκε, αλλά τελικά επέστρεψε ανανεωμένο, δυναμικό, απενοχοποιημένο και «εναλλακτικό». Από αύριο και κάθε Πέμπτη από τις 21.00 το συνδρομητικό κανάλι θα μεταδίδει κλασικά οσκαρικά μιούζικαλ, αλλά και νέες χολιγουντιανές παραγωγές. Η αρχή θα γίνει μεθαύριο με τη «Μελωδία της ευτυχίας» (21.00) και το «Η παράσταση αρχίζει» (23.55), ενώ στις 10/4 θα ακολουθήσουν το «Ξαναντού» (21.00) με την Ολίβια Νιούτον Τζον και το βραβευμένο με οκτώ Οσκαρ «Καμπαρέ» (22.40) με τη Λάιζα Μινέλι. Στο μενού του Filmnet 2 περιλαμβάνονται ακόμα τα μιούζικαλ: «Ο μάγος του Οζ» και «Dreamgirls» (17/4), «Ενα αστείο κορίτσι» και «Εβίτα» (24/4).

Τα σιωπηλά γκρο πλαν του Καρλ Ντράγερ στο Τριανόν

Αφιέρωμα από τις 10 ως τις 16 Απριλίου με 14 ταινίες για τα 40 χρόνια από τον θάνατο του δανού σκηνοθέτη

«O ταν σκέφτομαι τον Ντράγερ» έγραψε κάποτε ο Φρανσουά Τρυφό«αυτό που μου έρχεται στο μυαλόείναι οι λευκές εικόνες του και εκείνα τα υπέροχα,σιωπηλά γκρο πλαν στο “Πάθος της Ζαν ντ΄ Αρκ”,των οποίων η διαδοχή αντιστοιχεί ακριβώς στους κοφτούς διαλόγους της Ζαν με τους δικαστές της». Ο ύμνος του Τρυφό προς τον δανό σκηνοθέτη επανέρχεται αυτές τις ημέρες στη μνήμη. Τιμώντας την επέτειο των 40 χρόνων από τον θάνατο του Ντράγερ, η κινηματογραφική εταιρεία Νew Star από τις 10 ως τις 16 Απριλίου διοργανώνει αφιέρωμα προβάλλοντας το σύνολο του έργου του στην αίθουσα Τριανόν Filmcenter. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα παιχθούν μόνο οι κλασικές ταινίες του Ντράγερ όπως ο «Λόγος», η «Γερτρούδη», οι «Μέρες οργής» και βεβαίως «Το πάθος της Ζαν ντ΄ Αρκ» αλλά και λιγότερο γνωστές με αφετηρία τη βωβή περίοδό του: ο «Πρόεδρος» (1918), «Σελίδες από το ημερολόγιο του Σατανά» (1919), η «Χήρα του πάστορα» (1921), οι «Στιγματισμένοι» (1921), «Μια φορά κι έναν καιρό...» (1922), «Μίκαελ» (1924), ο «Αφέντης του σπιτιού» (1925), η «Νύφη Γκλόμνταλ» (1925), το «Βαμπίρ» (1931) και «Δύο ανθρώπινες υπάρξεις» (1944). Θα προβληθούν επίσης οκτώ μικρού μήκους ταινίες του σκηνοθέτη, εντελώς άγνωστες στη χώρα μας. Ανάμεσά τους: «Βοήθεια στις μητέρες», «Το νερό στην επαρχία», «Η εκκλησία στην εξοχή», «Πρόλαβαν το πλοίο»... [[Ι. ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ, Το Βήμα, 2/4/2008]

«Μια φορά κι έναν καιρό...» (1922)

Εμπνευσμένη από «Το ημέρωμα της στρίγκλας» του Γουίλιαμ Σαίξπηρ, η ταινία αναφέρεται σε έναν πρίγκιπα ο οποίος κατορθώνει να δαμάσει την επαναστατημένη πριγκίπισσα, η οποία μετατρέπεται σε πλήρως αφοσιωμένη σύζυγο. Δεν θεωρείται από τις σπουδαίες ταινίες του Ντράγερ, είναι όμως εξαιρετικά σπάνια καθώς ένα σημαντικό μέρος της είχε χαθεί.

«Ο λόγος» (1955)

Μεταφέροντας στην οθόνη ένα θεατρικό έργο τού Κάι Μουνκ με θρησκευτικό προβληματισμό, ο Ντράγερ δημιούργησε μία από τις ωραιότερες ταινίες της καριέρας του, που, παρά τον μεταφυσικό της χαρακτήρα, θυμίζει αγροτικό ντοκυμαντέρ χάρη στη ρεαλιστική και ακριβόλογη σε λεπτομέρειες σκηνοθεσία.

«Γερτρούδη» (1964)

Η δίψα μιας γυναίκας για τον απόλυτο έρωτα αποτελεί το κέντρο του ενδιαφέροντός της και την οδηγεί στην ηθελημένη μοναξιά. Το κύκνειο άσμα του Ντράγερ είχε ψυχρή κριτική υποδοχή στην εποχή του, σήμερα όμως θεωρείται μία από τις πιο μοντέρνες ταινίες της δεκαετίας του ΄60.

ΝΤΑΣΣΕΝ, Ο ΕΛΛΗΝΑΣ

«Έφυγε» ο Ζυλ Ντασσέν. Ο γιος κουρέα από το Κονέκτικατ που αγάπησε την Ελλάδα και λάτρεψε τη Μελίνα Μερκούρη [Ι. ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ, Το Βήμα, 1/4/2008]

Πλήρης ημερών στα 97 του πέθανε χθες στο νοσοκομείο «Υγεία» ο σκηνοθέτης Ζυλ Ντασσέν, ο οποίος στο πλευρό της Μελίνας Μερκούρη και χωρίς ποτέ να εγκαταλείψει τις αμερικανικές ρίζες του οικειοποιήθηκε αυτό που ονομάζουμε Ελληνας ως πολιτιστικό γνώρισμα.

Με τη Μελίνα Μερκούρη στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή» το 1960

Γιος κουρέα από το Μίντλταουν του Κονέκτικατ και απόγονος ρωσοεβραίων μεταναστών, ο Ντασσέν γεννήθηκε το 1911. Πέρασε από το Χάρλεμ της Νέας Υόρκης, το Χόλιγουντ, το Λονδίνο, το Παρίσι και τη Ρώμη, προτού γίνει ένας γνήσιος Αμερικανός-Ελληνας. Ξεκίνησε ως θεατρικός ηθοποιός και σεναριογράφος του ραδιοφώνου και το 1940 άρχισε να εργάζεται στην RΚΟ, μαθητεύοντας δίπλα στον Αλφρεντ Χίτσκοκ. Τότε, γύρισε και την πρώτη μικρού μήκους ταινία του, με εξπρεσιονιστικές αναφορές. Αρχισε να ασχολείται επαγγελματικά με τη σκηνοθεσία τυχαία. Μια κινηματογραφική αίθουσα κοντά στα πλατό είχε ζητήσει επειγόντως κάτι το οποίο να συμπληρώνει το πρόγραμμά της, επειδή τα επίκαιρα που είχαν προγραμματιστεί είχαν χαθεί. Ανασύρθηκε η μικρού μήκους ταινία του, προβλήθηκε και από εκεί άρχισαν όλα. Το Χόλιγουντ όμως έχει τους δικούς του ηθικούς κανόνες οι οποίοι εγκλώβισαν το δημιουργικό όραμα του Ντασσέν σε ταινίες-παραγγελιές. Κάπως έτσι, ο Ντασσέν ήρθε σε ρήξη με το μεγάλο αφεντικό της Μetro Goldwyn Μeyer, τον Λούις Μπ.Μέγερ, εγκαταλείποντας το στούντιο.

Για λογαριασμό της Universal και αργότερα της 20th Century Fox, ο Ντασσέν υπέγραψε τις καλύτερες ταινίες της αμερικανικής περιόδου του: «Ο Δήμιος των Κολασμένων» (1947), ένα σκληρό δράμα φυλακής με τον Μπαρτ Λάνκαστερ (σε έναν από τους πιο αντιηρωικούς ρόλους του) ηγέτη εξέγερσης καταπιεσμένων καταδίκων, τη «Γυμνή Πόλη» (1948), μια ιστορία εγκλήματος στη μεταπολεμική Νέα Υόρκη, ιδωμένη από τη ματιά ενός κινηματογραφικού ρεπόρτερ, και οι «Ανθρωποι του Αίματος» (1949), ένα αρχετυπικό φιλμ νουάρ, γυρισμένο ατμοσφαιρικά στις εθνικές λεωφόρους των ΗΠΑ.

Σε έκθεση δίπλα σε αφίσα που εικονίζεται η Μελίνα στη Θεσσαλονίκη το 2002

ΕURΟΚΙΝΙSSΙ

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ο Ντασσέν, δηλωμένος κομμουνιστής, αρχίζει να αντιμετωπίζει ανοιχτά τον εφιάλτη των διώξεων της Επιτροπής Μακάρθι και του αντικομμουνιστικού «κυνηγιού μαγισσών». Με τη βοήθεια του παραγωγού Ντάριλ Ζάνουκ έφυγε για το Λονδίνο, στο οποίο γύρισε την πρώτη του ευρωπαϊκή ταινία, «Η νύχτα και η Πόλη» (1950), μια μελαγχολική ματιά στον κόσμο των μικροαπατεώνων με τον Ρίτσαρντ Γουίντμαρκ στον ρόλο ενός άτυχου μπουκμέικερ (συμπτωματικά, ο Γουίντμαρκ πέθανε την προηγούμενη εβδομάδα). Αυτή η ταινία του όχι απλώς επηρέασε τον Μάρτιν Σκορσέζε περισσότερο από καθετί στις σκηνές των «Κακόφημων Δρόμων»- όπως ο ίδιος έχει παραδεχθεί-, αλλά και όλες τις μεταγενέστερες αστυνομικές ταινίες. Για τα επόμενα πέντε χρόνια ωστόσο, ο Ντασσέν έμεινε άνεργος· ένας αμερικανός εξόριστος στην Ευρώπη. Ολα άλλαξαν όταν του πρότειναν να γυρίσει το «Ριφιφί» στο Παρίσι... [συνέχεια ΕΔΩ]